Riyaziyyat, məntiq, proqramlaşdırma kimi dəqiqlik tələb edən sahələrdə tarix boyu və bu gün də ən yüksək göstəricilər kişilərin “aktiv”inə yazılıb. Futbol terminini yada salmışkən, bəzən hətta “Riyaziyyat futbol kimidir, onu kişilər daha yaxşı bacarır” deyənlər də az deyil.
Riyaziyyat doğrudanmı qadın beyninin məhsulu deyil?
Əslində cavab sosial təfəkkürdədir. Min illərlə formalaşmış əmək bölgüsü, təhsil imkanları, peşə seçimi, elmi tərəqqilər “riyaziyyat kişi işidir” təsəvvürünü yaradıb. Başqa sözlə, qadınların bu sahələrə girişi məhdudlaşdırılıb. Amma bu, qadınların bu sahədə zəif olduğunu göstərmir. Dünyanın ən böyük riyaziyyatçılarından bəziləri qadınlardır.
Sofya Kovalevskaya diferensial tənliklər və mexanika sahəsində tarixə düşüb, Olqa Ladizenskaya qismən diferensial tənliklər və maye dinamikası sahəsində böyük alim idi. Emmi Noyzer müasir abstrakt cəbrin və riyazi fizikanın fundamental simalarından birinə çevrilib.
Məryəm Mirzəxani isə Filds Medalını (riyaziyyat sahəsində ən yüksək mükafatlardandır) alan ilk qadın olub. Azərbaycanda isə Tamilla Nasirova xüsusi ehtimal nəzəriyyəsi üzrə çalışıb, Azərbaycanın ilk qadın riyaziyyat professoru dərəcəsini alıb.
Riyaziyyat qavramı cins fərqi tələb etmirsə, o zaman “Qızlar ilk dəfə riyazi savadlılıqda oğlanları keçib” düşüncəsi niyə təəccüb yaradır?
Riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru Sadiq Əliyev Bizim.Media-ya açıqlamasında diqqətə çatdırdı ki, burada söhbət müəyyən mərhələdə şagirdlərin biliyinin qiymətləndirilməsindən gedir. PİSA (Programme for International Student Assessment) 15 yaşlı şagirdlərin oxu, riyaziyyat və təbiət elmləri üzrə bilik və bacarıqlarını ölçən qiymətləndirmə modelidir.
“Şagirdlərin göstəriciləri əsasında ümumilikdə elm sahəsinə olan marağı eyniləşdirmək düzgün deyil. Qrup ortalamaları başqa şeydir, konkret elmi qabiliyyət başqa. Genetik olaraq riyaziyyat cinsə görə formalaşmır. Tarix boyu da, günümüzdə də fizika-riyaziyyat sahəsində kifayət qədər yüksək nəticələr göstərən qadınlarımız var. Əgər əvvəllər kişilər bu sahəyə dana çox maraq göstərirdilərsə, bu daha çox sosial maraqlardan qaynaqlanır. Digər səbəb də valideynlərin yönləndirməsidir. Adətən qız övladlarını daha çox humanitar sahələrə yönəldirlər”.
Xatırladaq ki, PISA 2025 proqramının nəticələrinə əsasən, azərbaycanlı qızlar bütün qiymətləndirmə istiqamətləri üzrə oğlanlardan daha yüksək göstəricilər nümayiş etdiriblər. Bu barədə PISA 2025 nəticələrinin təqdimatı zamanı elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev məlumat verib.
Nazir bildirib ki, riyazi savadlılıqda ilk dəfədir ki, qızlar oğlanları keçir (qızlar 423, oğlanlar 422 bal). Əvvəllər bu istiqamətdə əsasən oğlanların xeyrinə 4 bal civarında fərq olurdu.
“Beynəlxalq təcrübədə adətən riyazi savadlılıq üzrə oğlanların üstünlüyü müşahidə edilir və dünyada oğlanların nəticələri bəzi hallarda qızlardan təxminən 10 bal yüksək olur. Azərbaycanda isə əks mənzərə yaranıb”.
Şəfiqə Şəfa, Bizim.Media
