Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana iki günlük dövlət səfəri mühüm hadisələrlə yadda qaldı.
Səfər çərçivəsində aparılan danışııqlar və imzalanan sənədlərə diqqət edəndə, əldə olunan nəticələrə nəzər salanda bu səfərin tarixi hadisə olduğuna heç bir şübhə qalmır.
Ümumilikdə İlham Əliyevin dövlət səfəri çərçivəsində 13 sənəd imzalanıb və ya qəbul edilib. Bu sənədlərdən ikisini birbaşa prezidentlər imzalayıb. Digər sənədlər isə dövlət başçılarının iştirakı ilə rəsmiləşdirilib.
Ən mühüm sənəd təbii ki, “Əbədi dostluq” Müqaviləsidir
Tək bu sənədin imzalanması səfərin nə qədər uğurlu olduğunu göstərir. “Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında əbədi dostluq haqqında Müqavilə”nin imzalanması səfərin siyasi baxımdan nəticələrini möhtəşəm edir. Bu sənəd münasibətləri sadəcə strateji tərəfdaşlıq səviyyəsində saxlamır, iki ölkənin uzunmüddətli və qarşılıqlı etimada əsaslanan müttəfiqlik münasibətlərini siyasi-hüquqi baxımdan möhkəmləndirir.
Bütün bunlarsa iki ölkənin münasibətlərinin təsadüfi siyasi yaxınlaşma deyil, institusional xarakter aldığını göstərir.
Beləliklə Daşkənddə imzalanan 13 sənəd konkret hədəfləri müəyyən edib. Bu iki ölkənin bundan sonra birgə addımlayacağı yeni Yol Xəritəsidir.
Bəs dövlət səfəri çərçivəsində hansı sənədlər imzalanıb və onların istiqamətləri nədir?
1. Əbədi Dostluq haqqında Müqavilə.
Bu Müqavilə iki ölkənin münasibətlərində yeni mərhələ açan strateji sənəddir. Müqavilənin ən mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri əbədi dostluq, qarşılıqlı etimad, strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik prinsipləri üzərində qurulur. Yəni sənəd mövcud münasibətlərin sadəcə emosional ifadəsi deyil, onların uzunmüddətli hüquqi-siyasi çərçivəyə salınmasıdır.
Bu, əslində, son illərdə formalaşmış xəttin məntiqi davamıdır. Məlum olduğu kimi 2024-cü ildə iki ölkə müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə imzaladı. 2025-ci ildə isə onun həyata keçirilməsi üzrə 2025–2029-cu illəri əhatə edən “Yol xəritəsi” qəbul edildi.
2. Ali Dövlətlərarası Şuranın III iclasının Qərarı.
Bu sənəd prezidentlər səviyyəsində əldə olunmuş razılaşmaların icrasını və iki ölkə arasında koordinasiyanı gücləndirir.
3. Pensiya təminatı sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş
Bu sənəd sosial təminat məsələlərində əməkdaşlıq üçün hüquqi çərçivə yaradır.
4. Mədəniyyət sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş
Azərbaycan və Özbəkistanın ortaq türk-mədəni irsinin təbliği və mədəni əlaqələrin genişləndirilməsinə yönəlib.
5. Turizm sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş
Qarşılıqlı turist axınının artırılması və turizm layihələrinin genişləndirilməsini nəzərdə tutur.
6. 2030-cu ilədək ticarət dövriyyəsinin 1 milyard dollara çatdırılması Proqramı
İqtisadi əlaqələrin konkret hədəfini müəyyənləşdirir.
7. İnvestisiya və ticarət sahəsində razılaşmaların icrası üzrə Praktik Tədbirlər Planı
İmzalanan sənəd iqtisadi razılaşmaların real layihələrə çevrilməsinə xidmət edir.
8. Xarici İşlər nazirlikləri arasında 2027–2028-ci illər üzrə Əməkdaşlıq Proqramı
Diplomatik və siyasi koordinasiyanın davamlılığını təmin edir.
9. Ədliyyə nazirlikləri arasında 2027–2028-ci illər üzrə Əməkdaşlıq Proqramı
Hüquq və ədliyyə sahəsində təcrübə mübadiləsini genişləndirir.
10. Kinologiya sahəsində əməkdaşlıq haqqında Memorandum
Xüsusi təlim keçmiş itlərdən istifadə və müvafiq sahədə təcrübə mübadiləsini əhatə edir.
Bundan başqa, üç şəhər arasında qardaşlıq münasibətlərinin yaradılması ilə bağlı protokollar imzalanıb:
11. Xankəndi – Ürgənc
12. Buxara – Laçın
13. Ürgənc – Naxçıvan
Bu protokollar da təsadüfi deyil. Onlar dövlətlərarası münasibətlərin regionlar və şəhərlər səviyyəsində də qurulduğunun göstəricisidir.
Təbii ki, bu səfəri yalnız “13 sənəd imzalandı” faktı ilə qiymətləndirmək düzgün olmaz.
Sənədlərin strukturuna nəzər salanda Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin siyasi, iqtisadi, investisiya, nəqliyyat, sosial, mədəni və regional əməkdaşlıq istiqamətlərinin hamısını əhatə edən kompleks model qurulduğu görünür.
Xüsusilə 2030-cu ilədək ticarətin 1 milyard dollara çatdırılması hədəfi və investisiya üzrə praktiki tədbirlər planı münasibətlərin siyasi bəyanatlardan real iqtisadi layihələr mərhələsinə keçdiyini göstərir. Səfər zamanı bank işi, tikinti materialları, təhsil, turizm, yanacaq infrastrukturu, yaşayış kompleksləri, mineral xammalın emalı və bağçılıq kimi sahələrdə birgə layihələr də işə salınıb.
Yəni 13 sənədin arxasında daha böyük siyasi məna var. Azərbaycan-Özbəkistanla münasibətləri artıq sadəcə dostluq və strateji tərəfdaşlıq deyil, konkret layihələr və institusional mexanizmlərlə möhkəmləndirilən uzunmüddətli müttəfiqlik modelinə çevrilir.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
