Prezidentlərin ziyarət etdiyi minillik MEMARLIQ İNCİSİ - İsmayıl Samani türbəsinin MARAQLI HEKAYƏSİ – FOTO

Xəbər verdiyimiz kimi, avqustun 24-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva, Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyev, birinci xanım Ziroatxon Mirziyoyeva və ailə üzvləri Buxara şəhərində yerləşən İsmayıl Samani türbəsini ziyarət ediblər.

Buxaranın ən qədim tarixi abidələrindən biri olan türbə yalnız Samanilər dövlətinin tarixi ilə deyil, həm də Orta Asiya və İslam memarlığının inkişafında oynadığı mühüm rolla diqqət çəkir.

Bizim.Media İsmayıl Samani türbəsinin tarixi, memarlıq xüsusiyyətləri və bu günə qədər gəlib çatmasının hekayəsi ilə bağlı araşdırma aparıb.

Samanilər dövlətinin izlərini yaşadan abidə


İsmayıl Samani türbəsi IX-X əsrlərdə Buxarada Samanilər dövlətinin hakimiyyəti dövründə inşa edilib. Türbədə Samanilər dövlətinin hökmdarlarından biri – İsmayıl ibn Əhməd Samaninin məzarı yerləşir.

Tarixi mənbələrdə türbənin Samanilər sülaləsinin digər nümayəndələrinin də dəfn olunduğu məkan olması barədə məlumatlara rast gəlinir. Uzun müddət burada İsmayıl Samaninin atası və nəvəsinin də dəfn edildiyi ehtimal olunub. Lakin 1927-ci ildə aparılan arxeoloji qazıntılar bu məsələyə aydınlıq gətirib. Araşdırmalar zamanı türbədə iki qəbrin olduğu müəyyənləşdirilib.

Orta Asiyanın ən qədim türbələrindən biri


İsmayıl Samani türbəsi Orta Asiyada inşa edilmiş ilk monumental türbələrdən biri hesab olunur. Abidə həm dövrünün memarlıq imkanlarını nümayiş etdirir, həm də sonrakı İslam memarlığına təsir göstərən mühüm nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilir.

Türbənin əsas özəlliklərindən biri onun tikintisində kərpicdən yalnız konstruktiv material kimi deyil, eyni zamanda dekorativ element kimi istifadə edilməsidir. Tədqiqatçılar burada kərpic hörgüsünün 18 müxtəlif növünü müəyyən ediblər. 

Məhz bu xüsusiyyət abidəni Orta Asiya memarlığının ən diqqətçəkən nümunələrindən birinə çevirib. Kərpiclərin müxtəlif formalarda düzülməsi nəticəsində binanın həm daxili, həm də xarici hissəsində mürəkkəb həndəsi naxışlar yaradılıb.

Əsrlər boyu qumun altında qorunub


Türbənin günümüzə qədər nisbətən yaxşı vəziyyətdə gəlib çatması ilə bağlı ən maraqlı məqamlardan biri onun təbiət tərəfindən qorunmasıdır.

Monqol hücumları dövründə ərazidə baş verən güclü küləklər və qum fırtınaları nəticəsində türbə qumun altında qalıb. Bu isə abidənin əsrlər boyu müxtəlif dağıdıcı təsirlərdən qorunmasına şərait yaradıb.

Beləliklə, bir vaxtlar insan gözündən tamamilə itən tikili əsrlər sonra yenidən üzə çıxarılıb və bu gün Buxaranın ən mühüm tarixi-memarlıq abidələrindən biri kimi qorunur.

Kərpicdən yaradılan memarlıq möcüzəsi


Türbənin memarlıq quruluşu sadə həndəsi formaya – kvadrata əsaslanır. Bina bütövlükdə kərpicdən inşa edilib və üzəri böyük qübbə ilə örtülüb.

Dörd tərəfdə yerləşən tağlı açılışlar binanın xarici görünüşünə xüsusi ahəng verir. Şərq tərəfdəki tağ əsas giriş kimi istifadə olunur, digər tərəflərdəki açılışlar isə pəncərə funksiyasını daşıyır. Qübbəyə keçid hissəsindən əvvəl binanın yuxarı tərəfi tağlı pəncərələrlə əhatə olunub. Bu memarlıq həlli daxili məkanın təbii işıqla təmin edilməsinə imkan verib. Türbənin içərisində isə kərpicdən hörülmüş böyük məzar yerləşir.

İsmayıl Samani türbəsinin əsas fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri kərpicin dekorativ məqsədlə olduqca ustalıqla tətbiq edilməsidir. Kərpiclərin müxtəlif istiqamətlərdə və formalarda düzülməsi nəticəsində divarlarda işıq və kölgə effektləri yaradan mürəkkəb naxışlar meydana gətirilib. Bu üsul tikilinin günün müxtəlif saatlarında fərqli görünüş almasına səbəb olur.


Məhz buna görə İsmayıl Samani türbəsi yalnız tarixi şəxsiyyətin məzarı deyil, həm də kərpic memarlığının ən mühüm erkən nümunələrindən biri hesab edilir.

İsmayıl Samani türbəsi bu gün Buxaranın ən çox ziyarət edilən tarixi abidələrindən biridir. Yerli sakinlərlə yanaşı, dünyanın müxtəlif ölkələrindən gələn turistlər də yaşı əsrlərlə ölçülən bu memarlıq nümunəsini ziyarət edirlər.

Bizim.Media