Bu gün bir dostunuza pul göndərmək üçün banka möhtacsınız. Komissiya ödəyirsiniz. Gözləyirsiniz. Bəzən əməliyyat saatlarını belə gözləməlisiniz.
Amma sadə bir sual var: niyə? Əgər siz eyni pulu dostunuza əlbəəl verəndə heç kim sizdən pay istəmirsə, niyə internet üzərindən edəndə bir sistemə "icazə" və "komissiya" verməlisiniz?
2008-ci ildə Satoşi Nakamoto məhz bu sualı qapalı bir e-mail qrupunda ortaya qoydu. O, 8 səhifəlik texniki sənəd paylaşdı - konkret problemin konkret həlli.
Bu sənəddə bank sistemindəki problemləri və alternativ yanaşmanı izah edirdi. Əsas məqam isə bu idi: o, yeni bir ixtira etdiyini iddia etmirdi. Mövcud texnologiya və alqoritmləri birləşdirərək kompozit həll modeli təqdim edirdi.
Həmin dövrdə bu sənəd kiçik bir qrupun diqqətini çəkdi. Onun ətrafında müzakirələr başladı, fikir mübadiləsi aparıldı. Müzakirələr genişləndikcə,, maraq artdı və bu mühit ideyanın inkişafını sürətləndirdi. Nəticədə 2009-cu ildə ilk "Bitcoin" ortaya çıxdı.
2010-cu ildə Satoşi naməlum səbəbdən yoxa çıxdı. Uzun müddət ondan xəbər alınmadı. 2011-ci ildə yaydığı qısa mesajda layihə ilə artıq məşğul olmayacağını və rəhbərliyi başqalarına ötürdüyünü bildirdi. Bundan sonra bir daha ondan xəbər çıxmadı.
Bəs Satoşinin təklif etdiyi həll nə idi?
Onun təklifi sadə idi: internet üzərindən pul köçürmələrində komissiyaları aradan qaldırmaq və ya minimuma endirmək. Üstəlik, bu əməliyyatlar günün istənilən vaxtında, dünyanın istənilən nöqtəsinə, bir neçə dəqiqə ərzində həyata keçirilə bilərdi. Bu prosesdə bank kimi vasitəçilərə ehtiyac olmaya bilərdi.
Bu ideyalar müzakirə edildi, təkmilləşdirildi və nəticədə bütün dünyada böyük maraq doğuran "Bitcoin" dalğası başladı.
Bu gün bir çox insan "Bitcoin"i kağız pulun gələcəyi kimi görür. Gələcəkdə fiziki pulun dövriyyədən çıxaraq rəqəmsal valyutalarla əvəz olunacağını düşünənlərin sayı kifayət qədərdir. Amma bunun hələ tez olduğunu deyənlər də az deyil.
Bəzi tənqidçilər, məsələn Con Kuiggin, "Bitcoin"in bir "köpük" olduğunu iddia edir. Digər tərəfdən isə bu aktivin ciddi qəbul olunmalı bir dəyər olduğu da açıqdır. Çünki bir çox ölkədə həm fərdi səviyyədə istifadə olunur, həm də dövlətlər tərəfindən müəyyən səviyyədə tanınır.
Uzunmüddətli perspektivdə - 20-30 il ərzində - kağız pulun dövriyyədən çıxması mümkündür.
Amma bu, o demək deyil ki, onun yerini birbaşa "Bitcoin" tutacaq. Daha real ssenari budur: dövlətlər bu texnologiyanı mənimsəyərək öz rəqəmsal valyutalarını yaradacaqlar. Bu baxımdan "Bitcoin" sadəcə ilkin mərhələdir.
"Bitcoin"i gələcəyin texnologiyasının sadələşdirilmiş versiyası kimi də qiymətləndirmək olar. Bu texnologiya inkişaf edəcək, daha təkmil versiyalar ortaya çıxacaq və sistemdəki çatışmazlıqlar aradan qaldırılacaq. Nəticədə dövlətlər öz rəqəmsal pullarını tətbiq etdikcə, kağız pul tədricən sıradan çıxacaq.
"Bitcoin"in dəyərinə gəldikdə isə: onun daxili ("intrinsic") dəyəri yoxdur. Dəyəri insanların ona göstərdiyi maraq və qəbul səviyyəsi ilə formalaşır. Tələb artdıqca qiymət yüksəlir, azaldıqca isə düşür.
Üstəlik, dövriyyədə olan "Bitcoin" miqdarı məhduddur və yeni "Bitcoin" istehsalı əvvəlcədən müəyyən edilmiş qaydalara tabedir. Bu səbəbdən tələb sürətlə artdıqda qiymət də kəskin yüksələ bilir.
Dəyərinin insan davranışına bağlı olması isə onu çox volatil edir - yəni qiyməti qısa müddətdə sürətlə qalxıb enə bilir. Bu da manipulyasiya riskini artırır. Sosial mediada tanınmış şəxslərin bu barədə açıqlamaları isə bazara ciddi təsir göstərmək iqtidarındadır. (Mənbə: oxu.az)
Bizim.Media
