Bir neçə ildir ki, Azərbaycana gətirilən dərman vasitələri ilə bağlı cəmiyyətdə ciddi narahatçılıq var. Vətəndaşların çoxu apteklərdən aldıqları preparatların bir çoxunun ya istifadə müddətinin vaxtının keçdiyini, ya da keyfiyyətsiz olduğunu söyləyirlər. Bu da onu göstərir ki, apteklərdə keyfiyyətsiz dərmanların satışı halları hələ də mövcuddur.
Qeyd edək ki, 2019-cu ilin mart ayında Azərbaycanda keyfiyyətsiz və saxta dərman vasitələrinin istehsalı, idxalı və satışına qarşı mübarizə gücləndirilməsi məqsədilə İnzibati Xətalar Məcəlləsinə dəyişiklik edilib.
Belə ki, 38-ci maddəyə (Müddətin keçməsi ilə bağlı inzibati məsuliyyətdən azadetmə) edilən dəyişikliyə əsasən, keyfiyyətsiz və saxta dərman vasitələrinin istehsalı, idxalı və satışı da inzibati xətanın törədildiyi gündən ən geci bir il keçənədək inzibati tənbeh verilən hallar sıyahısına daxil edilib.
Bizim.Media saytına edilən müraciətlər əsasında apardığımız araşdırma zamanı məlum oldu ki, belə halların aktual qalmasının əsas səbəbi, dərman firmalarının satış və nəzarət siyasəti ilə bağlıdır.
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Azərbaycanda bu dərmanların satışı QADAĞAN OLUNDU
Belə ki, onların bir çoxunda saxta və vaxtı keçmiş dərman preparatları hələ də mövcuddur. Hansısa səbəbdən bunları dövriyyədən çıxarmaq istəmirlər və daha çox qazanc əldə etmək üçün satışına üstünlük verirlər.
Bu da bir çox hallarda insanlar arasında zəhərlənmələrə, hətta ölüm hallarına səbəb olur. Bəs Azərbaycanda 2023-cü ildə nə qədər dərman zəhərlənməsi baş verib? Dərman zəhərlənmələrinin qarşısının alınması üçün monitorinqlər necə təşkil olunur? Ölkəyə idxal olunan dərmanların yoxlanılması və analizdən keçirilməsi üçün hansı işlər görülür? Saxta dərman dövriyyəsi Azərbaycanda hansı səviyyədədir və buna qarşı mübarizə aparılırmı?
AEM: “İdxal olunan dərmanlar laboratoriyada yoxlanıldıqdan sonra sertifikat verilir”
Səhiyyə Nazirliyinin Analitik Ekspertiza Mərkəzindən Bizim.Media-ya verilən məlumatda bildirilir ki, ölkə ərazisində keyfiyyətsiz dərmanlarla mübarizə Azərbaycan qanunları, Nazirlər Kabinetinin qərarları və Səhiyyə Nazirliyi Kollegiyasının qərarlarına əsasən aparılır.
Qeyd olunur ki, Mərkəzin laboratoriyasından keçən və Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən nəzarət markası alan istənilən dərman vasitəsinin onun istehsalçısı tərəfindən içlik vərəqəsində qeyd edilən saxlanma şərtlərinə riayət edildiyi təqdirdə mərkəz tərəfindən onun keyfiyyətinə zəmanət verilir:
“Bazara çıxarılmadan öncə dərman vasitəsinin keyfiyyətinin yoxlanılması çox vacib prosesdir. Belə ki, “dərman vasitələri haqqında” qanuna görə, dərman vasitəsi qanunvericiliyə uyğun olaraq müvafiq ekspertizalardan keçirilərək dövlət qeydiyyatına alınır, preparata qeydiyyat vəsiqəsi verilir və dərman vasitələrinin Dövlət Reyestrinə daxil edilir.
Yalnız bundan sonra həmin preparatın ölkəyə idxalına, istehsalına və istifadəsinə icazə verilir. Dərman vasitəsi dövlət qeydiyyatına alındıqdan sonra da hər dəfə ölkəyə idxal olunan zaman AEM-nin mütəxəssisləri tərəfindən onun hər bir seriyasından müvafiq laborator yoxlamaların aparılması üçün nümunələr götürülür.
Nümunələr Səhiyyə Nazirliyinin Analitik Ekspertiza Mərkəzində yaradılmış laboratoriyaya təhvil verilir. Müvafiq laborator yoxlamalar aparıldıqdan sonra dərman vasitəsinə sertifikat verilir, nəzarət markası ilə təmin olunur. Uyğunsuzluq aşkarlanarsa həmin dərman vasitəsinin idxalına icazə verilmir”.
AEM-dən onu da bildirdilər ki, əczaçılıq müəssisələrində keyfiyyətə nəzarət plan üzrə və vətəndaşlardan, qurumlardan daxil olan şikayətlər, müraciətlər və KİV-də gedən məlumatlar əsasında plandankənar (növbədənkənar) yoxlamalar vasitəsilə həyata keçirilir:
“Yoxlamalar “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi və sahibkarların maraqlarının müdafiəsi haqqında” 2 iyul 2013-cu il tarixli AR Qanununa və AR Prezidentinin 2011-ci il 15 fevral tarixli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestrinin forması və aparılması qaydası haqqında Əsasnamə”yə müvafiq olaraq aparılır.
Plan üzrə yoxlamaların aparılması dövriliyi qanunvericiliyə görə, yəni yüksək risk qrupuna aid edilən sahibkara münasibətdə ildə bir dəfədən çox olmayaraq, orta risk qrupuna aid edilən sahibkara münasibətdə iki ildə bir dəfədən çox olmayaraq, aşağı risk qrupuna aid edilən sahibkara münasibətdə isə üç ildə bir dəfədən çox olmayaraq dəyişir.
Keçirilən nəzarət yoxlamaları nəticəsində nöqsanlar aşkarlanan əczaçılıq müəssisələrinin sahibləri barədə akt tərtib edilir və İnzibati Xətalar Məcəlləsinin müvafiq maddələrinə uyğun tərtib olunan protokollar müvafiq qərarın çıxarılması üçün aidiyyəti üzrə göndərilir”.
AEM vətəndaşlara müraciət edərək bildirir ki, respublikaya qeyri-qanuni yollarla gətirilən, alınan dərman vasitələrinin keyfiyyəti barədə şübhə yaradan hər hansı dərman vasitəsi ilə bağlı dərhal məlumat verə bilərlər:
“Belə hallarla rastlaşdıqda AEM-in “Bir pəncərə” sektoruna müraciət edə və ya “qaynar xətt”lə əlaqə saxlasınlar. Həmçinin, Mərkəzin www.pharma.az saytının MÜRACİƏT bölməsinə daxil olaraq, əldə edilən dərmanın qutusunun şəklini, alış çekini və alınan ünvanı yükləyərək ölkəyə qeyri-qanuni yolla gətirilən dərman vasitəsi barədə məlumat versinlər.
Belə olan halda, göstərilən əczaçılıq təşkilatında şikayətdə qeyd olunan dərman vasitəsi ilə bağlı araşdırma başlayaraq müvafiq tədbirlər görülür.
Dövlət qeydiyyatında olan dərman preparatları, seriya, satışa rəsmi icazə və ya satışına qoyulmuş qadağalar və bu kimi bütün məlumatlar da Analitik Ekspertiza Mərkəzinin rəsmi internet səhifəsində (www.pharma.az) yerləşdirilir”.
Həkim Aynur Məmmədova: “Dərmanların istifadəsi həkim göstərişi ilə olmalıdır”
Tibbi Kliniki Mərkəzin Toksikologiya şöbəsinin həkimi Aynur Məmmədova Bizim.Media-ya açıqlamasında, daha çox azyaşlı uşaqlar arasında dərman zəhərlənmələrinə çox rast gəlindiyini bildirdi:
“Buna görə də ən çox onları dərmanlardan qorumaq və dərmanları uşaqların əlinin çatmadığı yerlərdə saxlamaq lazımdır. Ümuimiyyətlə, azyaşlıların yanında dərman vasitələrindən istifadə etməmək tövsiyyə olunur. Çünki uşaqlar dərman vasitələrindən istifadənin nə olduğunu anlamırlar və onlar üçün daha çox maraqlı olur. Bu cür hallar da zəhərlənmələrlə nəticələnir. Eyni zamanda böyüklər arasında da dərman zəhərlənmələrinə rast gəlinir”.
A.Məmmədova sözlərinə görə, dərman vasitələrinin hər birinin saxlanılma, istifadə, qorunma kimi qaydaları var:
“Dərmanları isti temperaturda, günəş şüası altında saxlamaq olmaz. Onların istifadəsi həkim göstərişi ilə olmalıdır. Bəzən insanlar ard-arda ağrıkəsicilərdən istifadə edir və bunun zərərsiz olduğunu düşünür. Amma belə dərmanların da hər orqanizmə uyğun olmadığını nəzərə almaq lazımdır.
Bu səbəbdən dərman vasitələrindən istifadə zamanı mütləq həkimlə məsləhətləşmək lazımdır. Xüsusilə, isti havalarda ən çox zəhərlənmələr ağrıkəsicilərdən baş verir. Günvurma, başağrıları zamanı insanlar bu dərmanlardan çox istifadə edir.
Bu da bəzən zəhərlənmələrlə nəticələnir. Analgetiklərdə də çox zəhərlənmələr qeydə alınır. Eyni zamanda qusma əleyhinə olan dərmanlardan da zəhərlənmələr qeydə alınır ki, bu da onun dozadan artıq qəbulu ilə bağlı olur”.
Tibbi Kliniki Mərkəz ətraflı cavabı iki dəfə göndərdi
Qeyd edək ki, cari ilin 7 ayı ərzində dərman zəhərlənmələri ilə bağlı statistik və digər məlumatlar əldə etmək üçün Tibbi Kliniki Mərkəzin İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinə müraciət etdik. Sorğuya əvvəlcə bir cümlə ilə cavab verdilər və bildirdilər ki, bu dövr ərzində 382 nəfər şəxs dərman zəhərlənməsi diaqnozu ilə KTM-in Toksikologiya şöbəsinə qəbul olunub.
Ancaq bu məlumat bizi qane etmədiyi üçün yenidən əlavə suallarla müraciət etdik.
Göndərdikləri növbəti cavabda isə qeyd olundu ki, həkimlərin səylərinə baxmayaraq, onlar arasından yanvar ayında 1 nəfər, fevralda 1 nəfər, iyunda 1 nəfər, iyulda isə 3 nəfər dərman zəhərlənmələrindən dünyasını dəyişib. Digər zəhərlənən şəxslərə isə lazımı tibbi yardımlar göstərilib, müayinə və müalicələr aparılıb. TƏBİB xətti ilə həm zəhərlənmələr, həm də saxta dərman dövriyyəsi ilə bağlı Bakı şəhərində və bölgələrdə monitorinqlər həyata keçirilir.
Rövşən Ziya, Bizim.Media
