Azərbaycanın daha bir gözəl şəhərlərindən olan Lənkəran öz tarixi, mədəniyyəti, mətbəxi, insanları ilə nəinki yerli ədəbiyyatda, elə dünyəvi mənbələrdə də ta qədimdən adından söz etdirən diyardır. Ad demişkən, Lənkəran toponiminin haradan götürülməsi, onun mənası indiyə qədər mübahisəli olaraq qalır. Lənkəranın qədimiliyi tarixin atası Herodotun qeydlərindən bəllidir. Antik Yunan tarixçisi Qafqazın cənubunda bu ərazini Talışkəran olaraq göstərirdi.
XV əsrdən əvvəl bu ərazinin adı Ləngərkünan (gəminin lövbər saldığı yer) və Ləngkəran kimi tanınıb. Bu adın yaranmasına səbəb dünyanın müxtəlif yerlərindən İrana ticarətə, səfərə, təhsilə, ziyarətə gedən və İrandan gələn gəmilərin burada lövbər salıb dayanmalarıdır.
Ləngkəran isə farsca – ləng, ləngimək, kəran – yer (məskən) deməkdir. Deməli, ikinci ad "ləngiyən yer" mənasını verir. Adın yaranmasına səbəb yağışların çox olması üzündən buraya gələnlərin ləngiməsidir.
Bundan başqa talış dilindən də keçmə ehtimalı var. Talış və fars dilləri qohum dillər olsalar da hər halda eyni deyil, müstəqil dillərdir. Lənkon talışca leynə, len – qamış, kon – (kəon) evlər deməkdir. Beləliklə, "qamış evlər" mənasını verir. Bu ad Almaniyanın Hamburq kitabxanasında saxlanılan hesabatlarda da var. Belə ki, bu söz 1603-cü ildə alman səyahətnaməsinə düşüb. XIX əsrə qədər buradakı evlərin üstü, çəpəri, bəzən divarları da qamışdan olduğu üçün qamış evlər adlanırdı.
1638-ci idə rus səyyahı və diplomatı A. Suxanov, 1670-ci ildə Hollandiya dənizçisi Yan Streis müxtəlif müzeylərə və səfirlikələrə verdikləri hesabatlarda, habelə gündəliklərində Lənkəranın adını dönə-dönə çəkiblər. Rusiyada həkim işləyən diplomat, şotlandiyalı Bel 1717-ci ildə Lanqarana, oradan da Qızılağaca gəldiyini bildirirdi.
Görkəmli yazıçı və tarixçimiz Abbasqulu ağa Bakıxanov "Gülüstani İrəm"də (1841), Mirzə Əhməd Mirzə Xudaverdi oğlu 1882-ci ildə qələmə aldığı "Əxbərnamə" kitablarında da Lənkəranı "Ləngərkünan" adlandırıblar. XVII əsr alman alimi Adam Oleari də bu şəhəri Lengerkuman adlandırıb.
Maraqlı bir faktı qeyd edək, Lənkəranda bütün dövrlərdə kişilər qadınlardan çox olub. Bu orta əsrlərdə də belə idi, hətta təbliğatın güclü olduğu sovet dönəmində də. Elə sonuncu 2019-cu il siyahıyaalmasında da kişilər 110 330 nəfər, qadınlar 110 083 nəfər təşkil edib.
Maraq siyahısını artıraraq bildirək ki, Lənkəran Azərbaycanın ən rütubətli regionudur.
Sovet vaxtı kosmonavtlar Yerə endikdən sonra məhz Lənkəranda çay plantasiyalarında reabilitasiya olunurdular.
Ölkəmizdə yalnız Lənkəran və Astara sahillərində müalicəvi qara qumlu çimərliklərə rast gəlmək olar.
Şəfiqə Şəfa, Bizim.Media
