Xəbər verdiyimiz kimi, sentyabrın 15-də Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Səmərqənd sammiti öz işinə start verib. Belə ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin də qonaq qismində iştirak etdiyi zirvə toplantısından sonra çəkilən foto xüsusilə diqqətləri özünə cəlb edib.
Belə ki, nahar masasında çəkilən fotoda Türkiyə, Azərbaycan, Özbəkistan, Rusiya, Belarus, İran, Türkmənistan və Qırğızıstan liderlərinin müzakirələr apardığı görünür.
Prezidentlərin əyləşmə sırası da diqqət çəkir. Belə ki, Türkiyə və Azərbaycan, eləcə də Rusiya və Belarus liderlərinin yanaşı əyləşdiyi görülür. Bu, təbii ki, ölkələr arasındakı münasibətlərin yaxınlığı baxımından başadüşüləndir.
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
ŞƏT-ə üzv ölkələrin Sammiti başlayıb - Azərbaycan Prezidenti Sammitdə iştirak edir - FOTO/VİDEO
Türkmənistan, Özbəkistan liderləri də İlham Əliyev və Ərdoğanla yanaşı əyləşib. İran prezidenti Rəisi isə bir qədər kənarda əyləşib ki, bu da anlaşılandır. Çünki Qərbin sanksiyaları səbəbindən iqtisadi bağları tamamən Şərqə transformasiya olunasa belə, İran bu ölkələrin hər biri ilə məsafəli siyasət yürüdür.
Eyni zamanda ŞƏT sammiti digər bir çox aspektlərdən mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi.
Xüsəsən də, Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin aktiv fazasının davam etdiyi bir vaxtda Səmərqənd sammiti ŞƏT-in əvvəlki tədbirlərindən daha böyük maraqla gözlənilirdi. Çünki davam edən müharibə Qərb dünyasını Rusiyaya düşmən edib. Şərqdə isə bu məsələdə qəti qərar yoxdur.
Belə ki, Asiyanın iki böyük nəhəngi olan Çin və Hindistan bütün təzyiqlərə rəğmən bitərəfliyini qorumağa davam edir.
Digər tərəfdən Türkiyə faktorunu da diqqətə saxlamaq zəruridir. NATO üzvü olan Türkiyə də Rusiyaya qarşı sanksiyalara qoşulmayıb və hal-hazırda Qərb və Rusiya arasında iqtisadi əlaqələrin qurulmasında əsas vasitəçi kimi çıxış edir.
Azərbaycanın da hazırki dünya siyasi sistemində tutduğu mövqe Türkiyə ilə bənzərlik təşkil edir. Rəsmi Bakı həm Qərblə əlaqələrini inkişaf etdirir, həm də Şərqlə münasibətlərini davam etdirir.
Üçünücü və bizim üçün daha çox diqqət çəkən məqamsa sammitin Ermənistanla sərhəddəki irimiqyaslı toqquşmalardan dərhal sonra keçirilməsilə bağlıdır.
Xatırladaq ki, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan da toplantıya dəvət olunmuşdu, lakin səfərdən imtina etdi. Paşinyanın səfərdən imtina etməsinin də üç əsas səbəbi var idi:
Birincisi, ölkədaxili siyasi böhranın getdikcə dərinləşməsi;
İkincisi, Nikolun tərəfini bəlli etməsi;
Üçüncüsü, Paşinyanın sammitdə üzərinə qoyulacaq öhdəliklərdən boyun qaçırmaq istəməsi.
Paşinyan Qərbin əli ilə hakimiyyətə gəlib, ölkəsini Rusiya orbitindən çıxarmağa çalışsa da, işlər heç də istədiyi kimi getmir. Gedə də bilməzdi. Çünki Ermənistan iqtisadi və hərbi baxımdan tamamilə Rusiyanın kontrolundadır. Belə olan halda Paşinyan nə qədər Qərbə yönəlsə də, Moskvanın gözündən iraq olmağı bacarmır.
Sammitdə iştirak etməməklə itirən yenə də Ermənistan oldu. Xüsusilə də iqtisadi baxımdan. Ona görə ki, Səmərqəndə Asiyanı Avropaya birləşdirən nəqliyyat əlaqələri əsas müzakirə mövzularından biridir. Ermənistanın isə Zəngəzur dəhlizi ilə bu xətlərə qoşulmaq imkanı yaranıb. Amma Paşinyan “heç bir dəhliz olmayacaq” sərsəmlələri ilə ayağına gələn fürsətləri geri təpməyə davam edir.
Azərbaycansa hazırki geosiyasi və iqtisadi situasiyada dünyanın diqqət mərkəzindədir. Çünki Asiyanı Avropa ilə birləşdirən yolların keçdiyi və sanksiyalara məruz qalmayan yeganə ölkə Azərbaycandır (İran və Rusiyadan fərqli olaraq). Bunu Qərbdə də yaxşı anlayırlar və günümüz siyasətində geniş istifadə olunan bu ideya vəziyyəti tamamən izah edir:
“Əgər əvvəlki yüzilliklərdə dənizlərə hökmranlıq edən dünyanı idarə edirdisə, bu gün dəhlizlər üçün vəziyyət eynidir”.
Murad Əhmədov, Bizim.Media
