Bu gün Teranda Türkiyə, Rusiya və İran prezidentlərinin görüşü başlayır. Görüş bir çox məqamları ilə həm region, həm də beynəlxalq baxımdan böyük maraq kəsb edir.
3+3 platforması tarixi zərurətə çevrilir
Yada salaq ki, 2020-ci ilin dekabrında Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri regionda yeni 3+3 platforması fikrini irəli sürdü. Lakin, o zaman regiondakı bəzi dövlətlər ideya ilə razılaşsalar da dövlətlərin sayı ilə razılaşmadılar. Məsələn, İran o zaman bəyan etmişdi ki, bu platforma 2+2 formatında daha yaxşı olar.
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Ərdoğan və Putin Tehrana gedir: Yaxın Şərqdə yeni ittifaq mümkündürmü? – TƏHLİL
Rəsmi Tehran məlum səbəblərə görə Türkiyə və Gürcüstanı bu platformada görmək istəmirdi. Rəsmi Tiflis isə bu platformada Rusiyanı görmək istəmirdi. Amma hadisələrin sonrakı inkişafı göstərdi ki, İlham Əliyevlə Rəcəb Tayyub Ərdoğan çox uzaqgörən və bütün region dövlətlər üçün unikal bir ideya irəli sürüb.
Çünki, bütün hallarda qonşu dövlətlər arasında nə qədər narazılıqlar olsa belə, üst-üstə düşən maraqlar da var. Məhz bu maraqları birləşdirərək dünyanı bürüyən iqtisadi böhrandan daha az itki ilə çıxmaq olar.
Bu gün və sabah Tehranda baş tutacaq görüşlər də əslində 3+3 platformasının nə dərəcədə vacib olduğunun sübutudur. 3 ölkə prezidentinin görüşlərinin məqəsəd və nəticələrindən asılı olmayaraq bu görüş əslində bu ideyanın həyata keçirilməsində mühüm addım ola bilər.
Tehran görüşü üçün əsas müzakirə mövzusu nə ola bilər?
Ekspertlərin rəyinə görə əsas məsələ Suriyanın gələcək taleyidir. Məlum olduğu kimi həm İran, həm də Rusiya Bəşər Əsəd rejiminin ən qatı müdafiəçiləridir. Amma Ərdoğan bu məsələdə əks qütbdə dayanıb. Ona görə də Purinlə, Rəisi bu görüşdə çalışacaq ki, Ərdoğanla Əsəd arasındakı buzu əritsinlər. Əgər buna nail olunsa onda Qərbin Suriyadakı mövqeləri çox böyük həcmdə zəifləyəcək. Əslinə baxsan indiki vəziyyətdə Türkiyə üçün də Suriya ilə münasibətlərin normallaşması cəlbedici görünür. Bunun da iki səbəbi var:
Birincisi, radikal islamçılarla yanaşı PKK və YPG qüvvələri Suriyanın şimal-qərbinə toplaşıb. Və Türkiyə üçün ciddi narahatlıq yaradır.
İkincisi, rəsmi Ankara rəsmi Dəməşqlə münasibətləri normallaşdırsa Qərbin Suriyadakı mövqeləri zəifləyər, Türkiyə üzərində yeni nəqliyyat dəhlizləri fəaliyyətə başlayar. Bütün bunlarsa həm Türkiyənin dünyada artan nüfuzuna yeni rəng qatar, həm də müəyyən iqtisadi dividentlər əldə edilə bilər. Üstəlik, Türkiyə separatçı qüvvələrin bir qismindən qurtulmuş olar.
Eyni zamanda Ərdoğanla Putinin müzakirə edəcəyi məsələlərdən biri də Ukrayna müharibəsinin olacağı ehtimal olunur. Amma bu məsələ aktiv danışılar fazasına daxil deyil.
Tehran görüşünda daha hansı məsələlər prioritetdir?
Bununla bağlı Bizim.Media ilə fikirlərini bölüşən politoloq Fikrət Sadıqov bildirdi ki, “Rusiya ilə İranın münasibətləri yaxşıdır. Bir çox məsələdə maraqları üst-üstə düşür. Rusiya-Türkiyə münasibətləri normal partnyorluq münasibətləri istiqamətində inkişaf edir.
Türkiyə ilə İran arasında münasibətlər o qədər yaxşı olmasa da tarixi baxımdan bir-birinə yaxındırlar.
Baxmayaraq hər 3 ölkənin rəsmiləri əsas müzakirə mövzusunun ekoloji vəziyyət olacağını söyləyiblər. Amma mən düşünürəm ki, əsas müzakirə mövzusu regional təhlükəsizlik məsələsidir. Və bu məsələdə hər 3 dövlət birgə platformadan çıxış etmək üçün fikir mübadilələri aparacaqlar”.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
