Üzü yaya
doğru gedirik, havalar getdikcə istiləşir, soyuq havalardan həm canımız, həm də
büdcəmiz xilas olur. Və əlbəttə ki, istinin xeyirli tərəfləri ilə yanaşı zərərləri
də var.
Bəs görəsən
havalar istiləşdikcə insanlar sağlamlıqlarının qeydinə necə qalmalıdırlar,
bunun üçün nələrə diqqət etməlidirlər? İstinin faydalarından necə bəhrələnə, zərələrindən
necə qorunmaq olar? Havalar istiləşdikcə hansı xəstəliklərin artma ehtimalı
var? İsti aylarda qida rasionumuzu necə qurmalıyıq, daha çox hansı qidalara
üstünlük verməliyik?
Moderator.az-ın
bu və ya digər suallarını Azərbaycan Tibb Universitetinin baş müəllimi Aidə Bəndəliyeva
cavablandırıb.
A.Bəndəliyeva
ilk öncə isti aylarda artma ehtimalı olan xəstəliklərdən danışıb: “Qarşıdan
isti yay fəsli gəlir. Yayda xüsusilə valideynlər daha diqqətli olmalıdırlar.
Çünki uşaqları həm günəşin zərərli şüalarından, həm də bürkülü istilərdən
qorumaq çox vacibdir. İsti havalarda ürəyin sürətli fəaliyyəti daha da artır və
dəri damarları genişlənərək qan dövranından daha çox pay alır.Tərləmə ilə bədən
istiliyini salmağa çalışır, tənəffüs tezliyi və dərinliyi artır. Hipertoniya (qan
təzyiqi) və ürək xəstəlikləri, infarkt risklərinin sayı artır. İsti havaya
uyğunlaşa bilməyən orqanizmlər özlərində baş verən halsızlıqları aradan qaldırmaq
üçün müxtəlif dərman preparatlarından istifadə etdikdə orqanizm əlavə yüklənmiş
olur”x9d.
Həkim ekspert isti
havalarda qida rasionun necə qurulması ilə bağlı məsləhətlər də verib: “İstənilən
halda bu fəsadları aradan qaldırmaq üçün bol maye qəbul edilməlidir. Gün ərzində
ən az 2-2,5 litr (10-12 stəkan) su içilməlidir. Hər kəs açıq rəngli, təbii
materialdan (ipək, kətan, pambıq) ibarət, sintetik olmayan parçalardan paltar
geyinməli, həddindən artıq yemək yeməməli, yağlı, şirin, spirtli qidalardan çox
az istifadə edilməlidir. Yayda orqanizm çox tərlədiyi üçün sidiyə getmənin
miqdarı azalır və bu səbəbdən ifrazat orqanlarında bəzi tullantı maddələrin
(kalsium oksalat, bilirubin vs) sıxlığı artır. Bu isə daşların meydana gəlməsinə səbəb olaraq, həm də həmin
daşların sidik yollarına zərər vermə imkanını artırır. Həmçinin sidik
ifrazının azalması həmin nahiyələrdə infeksiyaların yayılmasına səbəb olur.
Bunun da qarşısını almaq üçün çoxlu miqdarda maye qəbul edilməlidir.
Yayda əsas məsələlərdən biri düzgün qida rasionuna və qidalanma rejiminə riayət edilməsidir. Maye qəbulu zamanı suyla yanaşı süd, ayran, qazlı su, limonad, soyuq bitki çayları, şəkərsiz kompotlar və təzə sıxılmış meyvə şirəsi kimi içkilər də doğru seçimlərdir. Qida rasionunda əsasən süd və süd məhsulları (süd, qatıq, ayran), ət, quru paxlalılar, yumurta, pendir, çörək, taxıl (çörək, makaron, plov) və meyvə-tərəvəz qrupu məhsullarına üstünlük verilməlidir. Mayonez, yağlı sous, yağlı qidalar və qızartmalardan uzaq olmalı, yeməklərdə bitki yağlarından istifadə edilməli, qızartma əvəzinə qaynadılmış yeməklərə üstünlük verilməlidir. Xüsusilə yay aylarında qida zəhərlənmələri artır. Ona görə də bu mövsümdə çöldə və açıqda satılan yeməklərdən maksimum az istifadə edilməlidir. Tez xarab olan potensial riskli qidaları (ət, yumurta, süd, balıq və s.) soyuducudan kənarda çox saxlamaq olmaz. Dondurma və meyvəli şirniyyatlara diqqət edilməlidir. Mikroblar və bakteriyalar isti şəraitdə daha çox təhlükə törədirlər. Ona görə də yeyilən hər məhsulun saxlanma və istifadə şəraitinə düzgün əməl edilməlidir. Yayda bolluca meyvə və tərəvəzdən istifadə edilməsi orqanizmin təbii vitamin və mineral elementləri ehtiyatını artırmış olur”x9d.
A.Bəndəliyeva
sonda onu da bildirib ki, yayda günəş şüalarından düzgün istifadə etməklə qış
aylarında xəstəliklərdən qorunmaq olar: “Yayda şiddətli günəş şüalarının
düşdüyü saatlarda (11-16) maksimum şüalardan qorunmaq məsləhətdir. Bu cür güclü
ultrabənövşəyi şüalara məruz qalınması dəridə allergik xəstəliklərin, dəri xərçənginin
meydana gəlməsinə səbəb olur. Tez-tez tərləmə nəticəsində dəri səthi yağlarla və
duzlarla şirkləndiyi üçün mütəmadi yuyunmaq məsləhət görülür. Onu da nəzərə almaq
lazımdır ki, yayda maksimum təmiz
havada, səfalı təbiətin qoynunda, şəhərin hay-küyündən uzaqda, dəniz havasında
dincəlmək və dənizdə axşam tərəfi, gün batandan sonra çimərək düzgün istirahət
rejiminə əməl edilməsi payız və qış aylarında orqanizmin soyuğa və xəstəliklərə
qarşı müqavimətini artırmış olur”x9d.
Rumiyyə
