Avropada dəmir yollarının uzunluğu yüzlərlə metrlə ölçülən dövlətlər var. Hətta ən kiçik Vatikanda belə dəmir yolu çəkilib. Lakin Belçikadan üç dəfə böyük ərazisi olan İslandiya dəmir yolu xidmətinə malik olmayan yeganə böyük Avropa ölkəsi olaraq qalır.
Reykyaviki ziyarət etsəniz və yerli sakinlərdən qatar stansiyasının harada olduğunu soruşsanız, nəzakətli bir təbəssümlə qarşılaşacaqsınız. Bu təbəssümün arxasında mədəniyyətdən daha çox şey, hətta ən yaxşı Avropa mühəndislərini belə məğlub edən ciddi geoloji problem dayanır.
İslandiyada lokomotivlər əslində mövcud olub. 1913-cü ildə Reykyavik Limanını tikmək üçün iki dar kalibrli buxar lokomotivi - "Minjor" və "Pioneer" gətirildi. On beş il ərzində onlar bazalt qayalarını daşıyaraq şəhər küçələrindən müvəqqəti relslər çəkdilər. Daha sonra fermalarda və su elektrik stansiyasının tikinti sahəsində daha bir neçə kiçik qatar işlədi, lakin onlardan heç biri ictimai nəqliyyat kimi xidmət etmədi.
1921-ci ildə parlament Reykyavikdən cənubuna bir xətt çəkmək layihəsini ciddi şəkildə müzakirə etdi. Yerli sakinlər artıq iki günlük at arabalarını iki saatlıq qatar səfəri ilə dəyişdirməyi xəyal edirdilər. Lakin layihə ləğv edildi.
Məsələ burasındadır ki, dəmir yolu yalnız kütləvi nəqliyyatın olduğu yerdə özünü ödəyir. XX əsrin əvvəllərində İslandiyanın bütün əhalisi 80.000-dən az idi (bu gün təxminən 390.000 nəfərdir), əhalinin böyük əksəriyyəti kənd yerlərində, təcrid olunmuş fermalarda yaşayırdı.
Buzlu Adanın qalan hissəsi yaşayış olmayan ərazilərdir. Sadə bir hesablama: Reykyavikdən Akureyriyə (ölkənin ikinci ən böyük şəhəri) quru yolu təxminən 390 km-dir. Bu kələ-kötür ərazidən bir kilometrlik dəmir yolunun çəkilməsi təxminən 10 milyon dollara başa gəlir.
Bu o deməkdir ki, bir xəttin ən azı 3,9 milyard dollara başa gələcəyi deməkdir. Bunu əhaliyə bölün: körpələr də daxil olmaqla, hər sakinə 10.000 dollar borc. Kiçik bir millət üçün bu, iflas demək olardı.
Belə düşündülər ki, İslandiya şəhərləri tarixən sahildə inşa edilib.
Dəniz varkən niyə qayalıqları kəsək?
Sahil gəmiləri ixracatı ucuz qiymətə daşıyırdı. Dəniz adanın təbii magistral yolu idi və belə də qalır. Lakin İslandiyanın əlavə milyardları olsaydı belə, dəmiryolu təbiət qüvvəsinə qarşı çökərdi.
Çünki ona Sandralar mane olacaqdı. Gözəl tələffüzlü, qadın adına bənzəyən Sandra elə qadınlar kimi də dəyişkəndir. İncidikdə birdəfəlik tərk edən qadınlar kimi Sandralar da əldən sabun kimi sürüşüb çıxır.
Daha doğrusu, ayaqdan...
Sandra vulkanik kül, qum və çınqıl qarışığından ibarət geniş buzlaqlardır. Bunlardan ən məşhuru, adanın cənubundakı Skeidararsandra adlanır, 1300 kvadrat kilometrdir. Dəmir yolu isə çox bərk səth tələb edir. Lakin sandralar sürüşür, bu səbəbdən buradakı çaylar daim öz istiqamətlərini dəyişir: bu gün burdan axan çay sabah üç kilometr uzaqlıqda axır.
Şəfiqə Şəfa, Bizim.Media
