"Al Arabiya English" telekanalının internet saytı rəsmi Vaşinqton və Tehran arasında bu həftənin cümə günü imzalanması gözlənilən sazişin (Anlaşma Memorandumunun) surətini əldə etdiyini bildirib.
Bizim.Media xəbər verir ki, iki dövlət arasında müharibəyə son qoyacaq və Yaxın Şərqdə yeni nizamı formalaşdıracaq həmin 14 bəndlik tarixi sənədin tam mətni aşağıdakı kimidir:
1. Müharibənin dərhal dayandırılması
İran İslam Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları, hazırkı müharibədəki müttəfiqləri ilə birlikdə, bu Anlaşma Memorandumunun imzalanmasından dərhal sonra Livan da daxil olmaqla bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dərhal və daimi olaraq dayandırıldığını elan edirlər. Tərəflər bu andan etibarən bir-birinə qarşı hər hansı düşmənçilik hərəkətləri etməmək, güc tətbiq etməkdən və ya güclə təhdid etməkdən çəkinmək öhdəliyi götürürlər. Yekun saziş bu və digər maddələrin müddəalarını təsdiq edəcək.
2. Suverenliyə hörmət
İran və ABŞ bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etməyi, həmçinin bir-birinin daxili işlərinə qarışmaqdan çəkinməyi öhdələrinə götürürlər.
3. Yekun saziş üçün 60 gün vaxt
İran və ABŞ maksimum 60 gün müddətində danışıqlar aparmaq və yekun sazişi imzalamaq öhdəliyi götürürlər. Bu müddət tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə uzadıla bilər.
4. Dəniz blokadasının qaldırılması və ABŞ qoşunlarının çıxarılması
Sənəd imzalandıqdan dərhal sonra ABŞ İrana qarşı dəniz blokadasını qaldırır və ölkəyə qarşı hər hansı müdaxilənin qarşısını alır, həmçinin maksimum 30 gün ərzində dəniz hərəkətini müharibədən əvvəlki tam gücü ilə bərpa edir. Gəmilərin hərəkəti İranın müharibədən əvvəlki yük həcminə mütənasib olmalıdır. ABŞ həmçinin yekun sazişdən sonrakı 30 gün ərzində öz qüvvələrini ətraf bölgələrdən çıxarmağı öhdəsinə götürür.
5. Fars körfəzində naviqasiyanın bərpası
İmzalanmadan sonra İran Fars körfəzindən Oman dənizinə və əks istiqamətə ticarət gəmilərinin hərəkətinin 30 gün ərzində müharibədən əvvəlki həcmə çatdırılmasını təmin etmək üçün dərhal addımlar atır. Bura texniki maneələrin aradan qaldırılması və İran tərəfindən həyata keçirilən minatəmizləmə işləri daxildir.
6. İranın bərpası üçün 300 milyard dollar
ABŞ özünün regional tərəfdaşları ilə birlikdə İranın yenidən qurulması və iqtisadi inkişafı üçün hər iki tərəfin razılaşdırdığı kompleks plan yaratmağı və bu plana ən azı 300 milyard dollar maliyyə vəsaitinin ayrılmasını təmin etməyi öhdəsinə götürür. Bu planın icra mexanizmi 60 gün ərzində formalaşdırılacaq.
7. Sanksiyaların tamamilə ləğvi
ABŞ yekun saziş çərçivəsində razılaşdırılacaq qrafikə uyğun olaraq İrana qarşı qüvvədə olan bütün sanksiyaları, o cümlədən BMT Təhlükəsizlik Şurasının, Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) qətnamələrini, habelə ABŞ-nin bütün birtərəfli (birinci və ikinci dərəcəli) sanksiyalarını ləğv etməyi öhdəsinə götürür.
8. Nüvə silahından imtina
İran heç vaxt nüvə silahı istehsal etməyəcəyini təsdiqləyir. İran və ABŞ razılaşıblar ki, zənginləşdirilmiş materialın taleyi və qarşılıqlı razılaşdırılmış digər nüvə məsələləri, o cümlədən İranın nüvə ehtiyacları yekun sazişdə müvafiq qaydada tənzimlənəcək.
9. Mövcud status-kvonun qorunması
Tərəflər yekun saziş əldə olunana qədər mövcud status-kvonu qorumağa razılaşırlar: İran öz nüvə proqramı üzrə mövcud vəziyyəti saxlayacaq, ABŞ isə İrana qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etməyəcək və regiondakı hərbi qüvvələrinin sayını artırmayacaq.
10. Neft ixracına icazələrin verilməsi
ABŞ öhdəsinə götürür ki, sənəd imzalandıqdan dərhal sonra və sanksiyaların rəsmən ləğv ediləcəyi tarixə qədər ABŞ Maliyyə Nazirliyi İranın xam neftinin, neft-kimya məhsullarının və onların törəmələrinin ixracına, habelə bank, sığorta, nəqliyyat və digər əlaqəli xidmətlərə icazələr ( lisenziyalar) verəcək.
11. Dondurulmuş aktivlərin sərbəst buraxılması
Yekun saziş üzrə danışıqların gedişatı fonunda ABŞ İranın dondurulmuş və ya məhdudlaşdırılmış bütün vəsaitlərini və aktivlərini tam sərbəst buraxmağı öhdəsinə götürür. Bu vəsaitlər, hansı hesubda olmasından asılı olmayaraq, İran Mərkəzi Bankının müəyyən etdiyi hər hansı yekun ödənişlər üçün istifadə edilə biləcək və tam əlçatan olacaq. ABŞ bunun üçün bütün zəruri lisenziyaları təqdim edəcək.
12. Monitorinq mexanizmi
Yekun sazişin uğurla icrasına və gələcək öhdəliklərə nəzarət etmək üçün xüsusi birgə icra və monitorinq mexanizmi yaradılacaq.
13. Qalan bəndlər üzrə danışıqlar
Bu Anlaşma Memorandumu imzalandıqdan və 4, 5, 10 və 11-ci maddələrin icrasına başlanılmasına dair təminatlar alındıqdan sonra, İran və ABŞ müstəsna olaraq yerdə qalan maddələr üzrə yekun saziş danışıqlarına başlayacaqlar.
14. BMT təsdiqi
Əldə olunacaq yekun sülh sazişi BMT Təhlükəsizlik Şurasının məcburi qüvvəyə malik qətnaməsi ilə təsdiqlənəcək və beynəlxalq hüquqi status alacaq.
Bizim.Media
