Əfqanıstanda populyar olan bu baş geyiminin bir neçə adı var: pakol, pakkul və çitrali topi. Sonuncu ad puştu dilindən "Çitral papaq" kimi tərcümə olunur. 1980-ci illərdə pakol Pakistanın Çitral rayonunda hazırlanırdı. Pakistanda onu yalnız puştunlar geyinirdilər, buna görə də digər adı "puştunka" idi.
Bu baş geyimi əsasən Əfqanıstanın şimal-qərbindəki Nuristan bölgəsinin kişiləri tərəfindən geyinilirdi. 1980-ci illərdə pakol Əfqan mücahidlərinin vacib atributuna çevrildi. Şimali Alyansın lideri Əhməd Şah Məsud demək olar ki, hər foto və video çəkilişində yun "puştunka" geyinirdi ki, bu da onun populyarlığını daha da artırırdı.
Ənənəvi pakol qoyun dərisindən hazırlanır. İsti havada krep formasına salına və əksinə, soyuq havada qulaqları örtmək üçün açıla bilər. Pambıqdan hazırlanmış yay versiyası da var. "Paştunka"nın içi nazik atlaz parça ilə astarlanır.
"Paştunka"nın Sovet xüsusi təyinatlı qüvvələri üçün nə üçün əlverişli idi?
Aleksandr Suxolesskinin "QRU Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri Əfqanıstanda. 1979–1989" kitabında qeyd olunur ki, bütün xüsusi təyinatlılar müəyyən tapşırıqları yerinə yetirmək üçün müntəzəm olaraq "duxov" geyimlərinə keçməliydilər və "paştunka" onların formasının vacib hissəsi idi. Bu, Orta Asiya və ya Qafqazdan olan insanlarda ən təbii görünütü yaradırdı. Zahirən bu döyüşçülər yerli əhalidən demək olar ki, fərqlənmirdilər.
Sovet zabitləri və əsgərləri pakolun həm də çoxyönlü olmasına görə onu sevirdilər. Yundan hazırlanmış bu baş geyimi həm günün qızmar istisində, həm də soyuq gecələrdə, eləcə də qışda rahat idi.
Hətta Suxoleskinin sözlərinə görə, bəzi xüsusi təyinatlılar Sovet qoşunlarının Əfqanıstandan çıxarılmasından 20 il sonra belə onu geyinməyə davam ediblər.
Sovet əsgərləri mücahidlərdən başqa nələri mənimsəyiblər?
Əfqanıstandakı Sovet qoşunlarının məhdud kontingentinin 40-cı Ordusunun komandiri general-mayor Boris Qromov xatirələrində yazıb:
“Mücahidlərdən öyrənməli olduğumuz əsas təcrübə döyüş taktikası idi. Dağlıq ərazilərdə klassik döyüşlər mümkün deyildi və Sovet Ordusunda zabitlər və əsgərlər məhz bu təlimi alırdılar.
Mücahidlər partizan müharibəsi aparır və bunu "şuravilərə" tətbiq edirdilər. Onlar birdən-birə ən gözlənilməz yerlərdə peyda olur, hədəf hücumları edir və dağlara və dərələrə çəkilirdilər. Sovet tankları və piyada döyüş maşınları dağ zirvələrinə qalxa və ya hətta onlara atəş aça bilmirdi”.
Nəticədə Sovet bölmələri düşmənlərin taktikasını təqlid etməyə məcbur oldular. Hücumlar üçün kiçik zərbə qrupları yaradıldı, karvanlar pusquya girərək "duxlara" silah, sursat, yanacaq və ərzaq çatdırırdılar. Bu təcrübə, rahat pakol kimi, o qədər dəyərli oldu ki, hətta evə qayıtdıqdan sonra belə, uzun müddət onlarla qaldı.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
