Dünyanın ilk detektiv hekayəsinin müəllifi amerikalı yazıçı Edqar Allan Ponun bu gün doğum günüdür. 1809-cu ildə Bostonda doğulmuş Po 1841-ici ildə yazdığı “Morq küçəsində qətl” hekayəsi ilə dünya ədəbiyyat janrına yenilik gətirdi. Sonralar Konan Doylun məşhur Şerlok Holmsu, Aqata Kristinini Erkül Puarosu məhz onun yaratdığı Ogüst Düpendən ilhamlanaraq ərsəyə gəlib.
Həyat yoldaşının ağır xəstəliyindən ruhən sarsılan Po içkiyə qurşandı.
Deyilənə görə ən ürküdücü hekayələrini də məhz içkinin təsiri ilə yazırdı. 1841-ci ildə Nyu-Yorkda baş verən əsl qətl hadisəsinə əsaslanan bu hekayəsində mövcud olan bütün dəlillərdən istifadə edərək, araşdırmasını apardı (hadisənin baş veriyi ərazinin adını dəyişdirmişdi) və qatili özü müəyyən etdi. Tezliklə yazıçının gümanları təsdiqləndi və polislər növbəti hekayələr əsasında qatillərin izinə düşürdülər.
"Detektiv hekayə" termini sözü sonralar ortaya çıxdı və Po əsərlərini "məntiqi hekayələr" adlandırırdı. Amma o, ən çox "qorxulu" və mistik hekayələrin, eləcə də "Qarğa" şeirinin müəllifi kimi tanınır.
Xüsusilə də onun “Diri-diri basdırılma” hekayəsini oxuyandan sonra oxucu günlərlə özünə gələ bilmir, gözünün önünə gətirdiklərinin xofuyla yaşayır. Vaxtilə bəzi avropa ölkələrində onun bu hekayə başda olmaqla digər hekayələrinin dərcində öncədən “ürəyi və əsəbləri zəif olanlar oxumasın” deyə xəbərdarlıq olunurdu.
Edqar Allan Po iyirmi illik yaradıcılığı ərzində iki roman, bir pyes, təxminən yetmiş qısa hekayə, əlli şeir və on esse yazıb, bunlar jurnal və almanaxlarda dərc olunduqdan sonra kitab şəklində toplanıb. Hər nə qədər “məntiqi” əsərlər yazdığına inandırmağa çalışsa da, onun yazdıqları mistik hadisələrlə zəngin əsərlərin heç biri məntiqə sığmırdı.
Ponun ölümü də yaradıcılığı kimi müəmmalı oldu.
Oxucularla görüşə gedən yazıçı geri qayıdarkən küçədə bayqın vəziyyətdə tapılır. Üzərindəki geyimlərin heç biri ona aid deyildi, o canını tapşırana qədər naməlum sözlər pıçıldayırdı. Bu günə qədər yazıçının nədən öldüyü dəqiq bilinmir.
Şəfiqə Şəfa, Bizim.Media
