İnsan vəfat etdikdən sonra onun harada dəfn olunması məsələsi həm hüquqi, həm sosial və dini baxımdan diqqət çəkən mövzulardandır. Bəzən vətəndaşlar yaxınlarının ümumi qəbiristanlıqda deyil, ailəyə məxsus həyətyanı sahədə dəfn edilməsini istəyirlər. Belə hal ölkəmizdə, xüsusilə, rayon, kənd yerlərində az deyil.
Bəs qanun və islam dini buna necə yanaşır? İnsan vəfat etdikdə ümumi qəbiristanlıqda yox, öz həyətində dəfn edilə bilər?
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan ilahiyyatçı Tural İrfan deyib ki, İslam ənəsinə görə vəfat edən şəxslər ümumi məzarlıqda dəfn edilməlidir. O, şəxsin istisna hallarda həyətində də dəfn edilə biləcəyini qeyd edib:
“Bu, o zaman ola bilər ki, onu ümumi məzarlıqda dəfn etməyə imkan, şərait olmuş olmasın. Belə hallar indiki dövrdə adətən baş vermir. Eyni zamanda, həyətdə dəfn etmək gigiyenik və psixoloji baxımından da doğru deyil. Həyət, məhlə ölü dəfn etmək üçün deyil. İnsan dəfn edildiyi torpaq qəsb edilmiş olmamalıdır. Məzarlıq kimlərə məxsussa sahiblərindən izn alınmalıdır. Əgər ümumi əhaliyə məxsussa xüsusi izn almağa lüzum yoxdur.
Dinə görə ölünü həyətdə, evdə dəfn etmək məqsədəuyğun deyil. İstisna hallar var ki, o zaman icazə verilə bilər. Tutaq ki, məzarlıq da dəfnə icazə verilməsə yaxud qəbir almağa pulu olmasa və ya ölünün təhqir olunacağı ehtimalı olsa həyətində dəfn edə bilər. Amma adi halda buna din icazə vermir. Elə bilirəm ki, ölkəmizdə hazırda məzarlıqda ölü dəfn etmək üçün heç bir problem yoxdur. Ona görə ölünü həyətdə dəfn etməyə də ehtiyac yoxdur”.
İlahiyyatçı bunun qanunvericilikdə də öz əksini tapdığını vurğulayıb:
“Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi “Qəbiristanlıqların salınması və idarə olunması Qaydaları”na əsasən dəfn prosesi yalnız bu məqsədlə ayrılmış rəsmi yerlərdə həyata keçirilməlidir. Bunun əsas hüquqi, sanitar və inzibati səbəbləri var. Şəxsi həyətyanı sahələr, yaşayış və ya kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlar hesab olunur.
Qanunvericiliyə görə, dəfn yalnız xüsusi olaraq ayrılmış və dövlət qeydiyyatına alınmış qəbiristanlıq ərazilərində ola bilər.
Yəni təyinatı ölü dəfn etməyə imkan getməyən ərazidə dəfn icra etmək qadağandır. Sanitar-gigiyenik qaydalara görə də bu belədir. Meyitin parçalanma prosesi yeraltı sulara və ətraf mühitə ciddi zərər vura biləcəyi üçün qəbiristanlıqlar yaşayış evlərindən və su mənbələrindən müəyyən edilmiş sanitar məsafədə salınır.
Həyətdə dəfn isə bu normaları kobud şəkildə pozur. Həmçinin dövlət reyestri vacibdir. Ölkədə həyata keçirilən hər bir dəfn Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən "Dəfnlərin vahid dövlət reyestri"nə daxil edilməlidir. Qeyri-rəsmi sahələrdə, məsələn, həyətdə edilən dəfnlərin dövlət reyestri qeyri-mümkündür və qanunsuz sayılır”.
Qeyd edək ki, Nazirlər Kabinetinin (NK) təsdiq etdiyi "Qəbiristanlıqların salınması və idarə olunması Qaydaları"na görə, Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının, Azərbaycan Respublikasında olan və ya yaşayan, habelə qaçqın statusu alan əcnəbi və ya vətəndaşlığı olmayan və kimsəsiz şəxslərin dəfn olunması üçün qəbir yerləri qəbiristanlığın müdiriyyəti tərəfindən ödənişsiz ayrılır. Lakin dəfn xidməti üçün dövlət rüsumu müsəlmanlar üçün 63, qeyri-müsəlmanlar üçünsə 49 manat təşkil edir.
Günay Şahmar, Bizim.Media
