"İnsan həyatının ən xoşbəxt dövrü hansı yaşdır?" Bu sual əsrlərdir filosofları, psixoloqları və alimləri düşündürür. Bəziləri gənclik illərini həyatın ən gözəl mərhələsi hesab edir, digərləri isə əsl xoşbəxtliyin yaş artdıqca gəldiyini düşünür. Son illərdə aparılan beynəlxalq elmi araşdırmalar göstərir ki, xoşbəxtlik hissi insan ömrü boyu sabit qalmır. Əksinə, o, müəyyən dövrlərdə azalır, sonra isə yenidən yüksəlir.
Bizim.Media “lent.az”a istinadla bildirir ki, mütəxəssislərin fikrincə, xoşbəxtliyin yaşla əlaqəsini izah edən ən məşhur model "U şəkilli xoşbəxtlik əyrisi" adlanır. Bu modelə görə, insanlar gənclik illərində özlərini daha xoşbəxt hiss etsələr də, orta yaşlarda həyat məmnuniyyəti azalır. Daha sonra isə yaş artdıqca xoşbəxtlik yenidən yüksəlməyə başlayır.
Orta yaş niyə daha çətin keçir?
Psixoloqlar bildirirlər ki, 40–50 yaş aralığı insanların həyatında ən gərgin dövrlərdən biri hesab olunur. Bu yaşlarda insanlar eyni anda bir neçə məsuliyyət daşıyırlar. Karyera, ailə, uşaqların təhsili, valideynlərin qayğısı, maliyyə problemləri və gələcəklə bağlı narahatlıqlar psixoloji yükü artırır.
Bundan əlavə, insanlar bu dövrdə gənclikdə qurduqları xəyallarla real həyatı müqayisə etməyə başlayırlar. Arzulanan hədəflərə çatmamaq hissi də məmnuniyyət səviyyəsini azalda bilir.
Mütəxəssislər bunu "orta yaş böhranı" adlandırırlar. Lakin bu mərhələ hər kəsdə eyni şəkildə yaşanmır. Bəzi insanlar üçün bu dövr yeni başlanğıcların, peşə dəyişikliklərinin və şəxsi inkişafın başlanğıcı olur.
Ən xoşbəxt yaş hansıdır?
Bir sıra beynəlxalq araşdırmaların nəticələrinə görə, insanların həyat məmnuniyyəti 60 yaşdan sonra yenidən yüksəlməyə başlayır. Xüsusilə 65–70 yaş arası insanlar həyatlarından daha çox razı olduqlarını bildirirlər.
Alimlər bunu bir neçə səbəblə izah edirlər.
Birincisi, bu yaşlarda insanlar artıq özlərini başqaları ilə əvvəlki qədər müqayisə etmirlər. Onlar cəmiyyətin gözləntilərindən daha az təsirlənir və həyatlarını daha çox öz istəklərinə uyğun qururlar.
İkincisi, maddi və peşəkar sabitlik hissi güclənir. Bir çox insanlar artıq karyeralarını formalaşdırmış, övladlarını böyütmüş və həyatın əsas məsuliyyətlərini geridə qoymuş olurlar.
Üçüncüsü isə həyat təcrübəsi emosional sabitliyi artırır. Yaşlı insanlar problemlərə daha sakit yanaşır, mübahisələrə daha az vaxt ayırır və onları həqiqətən xoşbəxt edən insanlara və məşğuliyyətlərə üstünlük verirlər.
Pul xoşbəxtlik gətirirmi?
İqtisadçılar və psixoloqlar uzun illərdir bu sualın cavabını araşdırırlar. Nəticələr göstərir ki, gəlirin müəyyən həddə qədər artması həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır. İnsan əsas ehtiyaclarını rahatlıqla ödəyə bildikdə stress azalır.
Lakin müəyyən səviyyədən sonra gəlirin artması xoşbəxtliyi eyni sürətlə artırmır. Mütəxəssislərin fikrincə, uzunmüddətli xoşbəxtlik daha çox sağlam münasibətlərdən, təhlükəsizlik hissindən, fiziki sağlamlıqdan və mənalı həyatdan asılıdır.
Dostluq və ailənin rolu
Araşdırmalar göstərir ki, insanın xoşbəxtliyinə ən çox təsir edən amillərdən biri yaxın münasibətlərdir. Güvənilən dostlar, dəstəkləyici ailə mühiti və sosial əlaqələr psixoloji sağlamlığın əsas dayaqlarından sayılır.
Uzunmüddətli tədqiqatlar göstərib ki, sosial təcrid həm fiziki, həm də psixoloji sağlamlığa mənfi təsir göstərir. Əksinə, yaxın insanlarla keyfiyyətli vaxt keçirmək stress hormonlarının azalmasına və ümumi həyat məmnuniyyətinin artmasına kömək edir.
Gənclər niyə özlərini daha az xoşbəxt hiss edə bilirlər?
Paradoksal görünsə də, müasir dövrdə gənclər əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha çox narahatlıq yaşayırlar.
Psixoloqlar bunun əsas səbəblərindən biri kimi sosial şəbəkələri göstərirlər. İnsanlar hər gün başqalarının uğurlarını, səyahətlərini və ideal görünən həyatını izləyərək özlərini onlarla müqayisə edirlər.
Bu müqayisə isə çox vaxt özünəinamın azalmasına, narazılığa və psixoloji gərginliyə səbəb olur. Halbuki sosial mediada paylaşılan görüntülər insanların həyatının yalnız seçilmiş hissəsini əks etdirir.
Xoşbəxtliyi artıran gündəlik vərdişlər
Mütəxəssislər bildirirlər ki, xoşbəxtlik təkcə yaşdan asılı deyil. Gündəlik vərdişlər də insanın əhvalına ciddi təsir göstərir.
Kifayət qədər yuxu, müntəzəm fiziki aktivlik, sağlam qidalanma, təbiətdə vaxt keçirmək, minnətdarlıq hissini ifadə etmək və sevilən insanlarla ünsiyyət həyat keyfiyyətini artıran əsas amillər sırasındadır.
Bundan başqa, yeni bacarıqlar öyrənmək, könüllü fəaliyyətlə məşğul olmaq və başqalarına kömək etmək də insanın özünü daha faydalı və xoşbəxt hiss etməsinə səbəb olur.
Xoşbəxtlik hər yaşda mümkündür
Alimlər vurğulayırlar ki, xoşbəxtlik üçün universal yaş mövcud deyil. Hər insanın həyatı fərqli olduğundan onun məmnunluq hissinə təsir edən amillər də dəyişir.
Bəziləri üçün ən xoşbəxt dövr tələbəlik illəri, digərləri üçün valideyn olmaq, karyera uğuru qazanmaq və ya təqaüdə çıxdıqdan sonrakı sakit həyat ola bilər. Əsas məsələ insanın yaşadığı anın dəyərini bilməsi, sağlam münasibətlər qurması və həyatını yalnız başqalarının uğurları ilə müqayisə etməməsidir.
Elmi araşdırmalar göstərir ki, xoşbəxtlik düz xətt üzrə inkişaf etmir. Həyatın müxtəlif mərhələlərində enişlər və yüksəlişlər yaşamaq tamamilə normaldır. Orta yaş dövrü bir çox insan üçün çətin keçsə də, sonrakı illərdə həyat məmnuniyyəti yenidən yüksəlməyə meylli olur.
Mütəxəssislərin qənaətinə görə, xoşbəxtliyi müəyyən edən əsas amil yaş deyil, insanın həyata baxışı, sosial münasibətləri, sağlamlığı və gündəlik seçimləridir. Deməli, xoşbəxtlik müəyyən bir yaşda bizi gözləmir – onu hər yaşda yaratmaq mümkündür.
Bizim.Media
