İmtahanda yüksək bal yığmağın formulu - AÇIQLAMA

İmtahan dövrü abituriyentlərin həyatında həm biliklərin yoxlanıldığı, həm də psixoloji gərginliyin artdığı ən həssas mərhələlərdən biridir. Bu dövrdə gənclər təkcə dərs yükü ilə deyil, həm də gələcəklə bağlı narahatlıqlar və sosial təzyiqlərlə üzləşirlər.

Bir çox hallarda uğur və uğursuzluq anlayışı həddindən artıq qabardılır və bu da əlavə stress yaradır. Halbuki imtahan prosesi yalnız akademik biliklərin deyil, psixoloji dayanıqlığın da sınağı kimi qiymətləndirilməlidir.

Bizim.Media xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı psixoloq, Psixologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun sədri Elnur Rüstəmov “demokrat.az”a bildirib ki, imtahan dövrü abituriyentlərin həyatında yalnız akademik deyil, eyni zamanda ciddi psixoloji yüklənmə mərhələsidir:

"Bu mərhələdə bir çox gənc yalnız suallarla deyil, uğursuzluq qorxusu, ailə gözləntiləri, özünü müqayisə etmə, gələcəklə bağlı qeyri-müəyyənlik və daxili təzyiqlə mübarizə aparır. Bəzən valideynlər və müəllimlər düşünürlər ki, əsas problem dərs yüküdür. Halbuki bir çox hallarda uşağı yoran dərsin özü deyil, "mütləq uğur qazanmalıyam” düşüncəsinin yaratdığı psixoloji gərginlik olur. Stress müəyyən həddə qədər normal və hətta faydalıdır.

O, insanı diqqətli və məsuliyyətli olmağa sövq edir. Lakin stress idarəolunmaz səviyyəyə çatdıqda diqqət zəifləyir, yaddaş fəaliyyəti pozulur, emosional gərginlik artır və nəticədə şagird bildiyini belə tətbiq etməkdə çətinlik çəkir. İmtahanda yüksək nəticə üçün yalnız bilik kifayət etmir, psixoloji dayanıqlıq da burada çox vacib rol oynayır".

Psixoloq deyib ki, abituriyentlər ilk növbədə özlərinə qarşı münasibətlərini dəyişməlidirlər:

"Bir imtahan insanın bütün həyatını müəyyən etmir. Təəssüf ki, bəzi gənclər nəticəni şəxsiyyətlərinin dəyəri ilə əlaqələndirirlər. Bal az olduqda bunu "mən uğursuzam” kimi qəbul edirlər. Bu isə ciddi emosional sarsıntılar yarada bilir. Halbuki imtahan nəticəsi sadəcə müəyyən bir mərhələnin göstəricisidir, insanın potensialının tam ölçüsü deyil.

Hazırlıq prosesində düzgün rejim çox önəmlidir. Gecə saatlarına qədər fasiləsiz dərs oxumaq bəzən məhsuldarlığı artırmır, əksinə zehni yorğunluğu dərinləşdirir. Beyin də bədən kimi istirahətə ehtiyac duyur. Yuxu pozulduqda diqqət, yaddaş və emosional tənzimləmə zəifləyir. Xüsusilə son aylarda gənclərin telefon və sosial media istifadəsini nəzarətdə saxlaması vacibdir. Sosial şəbəkələrdə başqalarının nəticələri, planları və uğurları ilə davamlı müqayisə gəncdə özünəinam itkisi yarada bilir.

Valideynlərin yanaşması burada həlledici faktorlardan biridir. Bəzən valideynlər yaxşı niyyətlə "daha çox oxu”, "vaxt azalır”, "hamı hazırlaşır” kimi cümlələr qururlar. Amma bu ifadələr bəzi uşaqlarda motivasiya yox, daxili panika yaradır. Uşaq evdə özünü təhlükəsiz və qəbul olunmuş hiss etməlidir. O bilməlidir ki, ailəsinin sevgisi onun nəticəsindən asılı deyil. Ən böyük psixoloji dəstək uşağa "sən çalışırsan və bu bizim üçün dəyərlidir” mesajını verməkdir".

O deyib ki, imtahana az qalmış dövrdə yeni və ağır mövzulara başlamaqdansa, mövcud bilikləri sistemləşdirmək daha faydalıdır:

"Həddindən artıq informasiya yüklənməsi beyində qarışıqlıq yarada bilir. Eyni zamanda nəfəs məşqləri, qısa gəzintilər, fiziki aktivlik və düzgün qidalanma da stresin idarə olunmasına ciddi təsir edir. Dünyada aparılan bir çox psixoloji araşdırmalar göstərir ki, fiziki hərəkət və keyfiyyətli yuxu imtahan performansına birbaşa təsir edən amillərdəndir.

Ən vacib məqamlardan biri isə budur ki, gənc özünü yalnız nəticə üzərindən tanımasın. İnsan həyatında uğur təkcə bir imtahanla müəyyən olunmur. Bəzən yüksək bal toplayan biri sonradan özünü tapa bilmir, bəzən isə imtahanda istədiyi nəticəni əldə etməyən bir insan gələcəkdə çox uğurlu olur. Həyat daha uzun və daha mürəkkəb bir prosesdir. İmtahan isə bu yolun sadəcə mərhələlərindən biridir".

Bizim.Media