Türk dünyasında ortaq dil məsələsi uzun illərdir səsləndirilir. Ortaq türkcə günümüzdə sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də birlik, bağlılıq, xüsusən də postsovet məkanında türk dövlətlərinin rus dili asılılığından azadlığı deməkdir. Ələxüsus da indiki məqamda – Rusiyanın öz hegemonluğunu hər vəchlə göstərməyə çalışdığı, bunu əyani sübut kimi miqrantları sıxışdırmaqla sərgilədiyi bir vaxtda ortaq türk dili məsələsinin yenidən qaldırılması tam da yerinə düşər. Bəs bu təşəbbüsün hələ də konkret nəticə verməməsinin səbəbi nədir?
Ortaq türkcə – böyük arzu, ləng addımlar...
Məsələyə münasibət bildirən akademik Nizami Cəfərov Bizim.Media-ya açıqlamasında qeyd edib ki, rus dilinin postsovet məkanında olan türk xalqları arasında ortaq ünsiyyət dili və rəsmi dil olması ilə hələ ki hesablaşmalıyıq:
“Tarix elədir ki, əlaqələr birdən-birə kəsilmir. Onun ənənələri müəyyən dövr qalır, dərhal qopmaq olmur”.
Akademik onu da diqqətə çatdırıb ki, əslində türk xalqları bu dildə danışdığı üçün rus dili beynəlxalq dil oldu:
“Bu gün Rusiya hakimiyyətində olan şovinistlər gərək utansınlar. Bu, bizim rus dilinə olan hörmətimizdir, o da onların bizə “hörməti”... Rusiyanın bu gün etdiyi hərəkətlər təkcə onun şovinizmini, imperialist təfəkkürünü göstərmir, həm də onun mədəniyyətsizliyini nümayiş etdirir.
Rusların dünyadan öyrənəcəyi hələ çox şey var, amma öyrənmək istəmirlər. Bu da onların gələcəkdə daha böyük problemlərlə qarşılacağı deməkdir. Türk dünyasında hazırda inteqrasiya, inkişaf gedir. Biz də artıq yavaş-yavaş öz həqiqi ünsiyyət dilimizi tapacağıq. Amma şovinist təfəkkürdə olanlar heç vaxt başqa xalqlarla dil tapmayacaqlar”.
Ortaq türk ünsiyyət dili mövcuddur
Ortaq türk dilinin hansı olacağına gəlincə, əslində bu proses xalq arasında çoxdan gedir. Türkiyə türkcəsi seriallar, verilişlər, xəbərlər vasitəsilə bütün türk xalqlarına çatıb. Daha çox yayıldığını və beynəlxalq platformalarda üstünlük təşkil etdiyini nəzərə alsaq, bu türkcənin ümumi dil olmasına əsas verir.
“Ortaq türk dili mövcuddur. Bu funksiyanı Türkiyə türkcəsi həyata keçirir. Həm də təkcə indiki dövrdə deyil. XX əsrin əvvəllərindən bu təcrübə mövcud idi. Əvvəllər belə bir təklif səsləndirilirdi ki, türk dillərinin hərəsindən müəyyən fonetik, leksik, qrammatik material götürülməklə süni dil yaradılsın, sonra məlum oldu ki, belə bir mexanizm işləyə bilməz. Yəni nəzəri olaraq yaradılması mümkündür, amma praktiki olaraq alınmayacaq.
İndiki şərait onu deməyə əsas verir ki, Türkiyə türkcəsinin ortaq ünsiyyət vasitəsi kimi işlədilməyində maneə yoxdur. Sadəcə digər türk xalqları hələ bizim qədər bu türkcəni bilmədiyi üçün onlar da öyrənməlidirlər. Ümumiyyətlə isə Türkiyə türkcəsinin qəbul etmə, öyrənmə, mənimsəmə prosesi gedir” – deyə akademik vurğulayıb.
Şəfiqə Şəfa, Bizim.Media
