Günümüzdə uşaqların realdan çox, virtual aləmdəki oyunlara marağının artması onların sosiallaşmasına, dərslərinə xüsusi təsir göstərir.
Nəzərə alaq ki, müxtəlif növləri, mövzuları olan bu oyunların oxşar xüsusiyyətlərindən biri də mesajlaşmanın, hətta səsli danışmağın mümkün olmasıdır. Bu da azyaşlı və yeniyetmələrin asanlıqla tanımadıqları insanlarla tanış olmasına, hətta onlara özləri haqda məlumatlar verməsinə səbəb olur.
Mütəxəssislər bildirir ki, bu halların nəticəsi uşaqlar üçün təhlükəli, problemli ola bilər.
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya açıqlama verən psixoloq Ofelya Məmmədovanın sözlərinə görə uşaq yaşlarında beyində formalaşan güvən, sərhəd və təhlükə duyğuları hələ yetkin səviyyədə inkişaf etməmiş olur:
“Onlar ünsiyyət zamanı qarşıdakının niyyətini anlamaqda və emosional manipulyasiyanı tanımaqda çətinlik çəkə bilərlər. Onlayn oyunlarda tanımadığı biri ilə dostlaşan uşaq, onun nə dərəcədə etibarlı olduğunu anlamır və bu, emosional istismara qapı aça bilər.
Uşaqların beyin inkişafı hələ tam formalaşmadığı üçün onlar emosional niyyətləri oxumaqda və sərhədləri müəyyən etməkdə çətinlik çəkirlər. Onlayn mesajlar vasitəsilə manipulyasiya ilə qarşılaşa, etimadlarını sui-istifadəyə açıq buraxa, qorxuducu və ya travmatik təcrübə yaşaya bilərlər”.
Psixoloq vurğulayır ki, bu kimi halların nəticəsi olaraq uşaqda özünə güvənsizlik, sosial fobiya, depressiv əhval və emosional bağlanma çətinlikləri yarana bilər.
“Onlayn aləmdə uşaqlarla ünsiyyət qurmaq istəyən hər kəs eyni niyyətdə olmaya bilər. Bəzən pedofil xarakterli şəxslər və ya zərərli niyyət daşıyanlar uşaqları dostluqla aldadaraq onlardan şəxsi məlumat, şəkil və ya video almağa çalışırlar. Uşaqlar bu münasibətlərin risklərini anlamadan, “oyun dostu” bildikləri biri ilə emosional bağ qurur və nəticədə isə şəxsi sərhədlər pozulur,travmatik əlaqə yaranır.Uşaq özünü günahkar və ya təcrid olunmuş hiss edir”.
Bəs valideyn yanaşması necə olmalıdır?
“Uşaqların bu prosesdə tək buraxılması doğru deyil. Lakin onları tam qadağalarla, sərt nəzarətlə qorumağa çalışmaq da psixoloji baxımdan faydalı deyil. Ən sağlam yanaşma – emosional əlaqəyə əsaslanan, açıq və dəstəkləyici münasibətdir”.
Müsahibimiz sonda valideynlərə psixoloji tövsiyələr də verib.
“Dinləyici olun, sorğu-sual edən yox: Uşaq bir məsələni danışmaq istəyirsə, onu bölməyin və qorxutmayın. Qoy danışsın.
Sərhədləri birgə müəyyən edin: Qadağa yox, izah verin. “Niyə tanımadığın biri ilə şəkil paylaşmaq olmaz?” sualını birlikdə cavablandırın.
Onun dünyasına daxil olun: Maraqlanın ki, hansı oyunları oynayır, oradakı “dostları” kimlərdir? Bu maraq nəzarət deyil, təhlükəsizlik və güvən hissidir.
Sakit və etibarlı mühit yaradın: Uşaq səhv etdikdə ilk ağlına gələn “valideynimə deyim” fikri olmalıdır, “gizlədim ki, cəzalandırılmayım” yox.
Onlayn oyunlardakı mesajlaşma imkanı uşaqlar üçün sosiallaşma vasitəsi olduğu qədər, psixoloji risk daşıyan bir sahədir. Valideynin əsas vəzifəsi nəzarət etmək yox, yol göstərmək və yanında olmaqdır. Uşaqlar rəqəmsal dünyada özlərini yalnız hiss etməməlidirlər.
Unutmayaq ki, uşaqların emosional təhlükəsizliyi təkcə real həyatda yox, virtual mühitdə də qorunmalıdır. Bu isə yalnız sevgiyə, anlayışa və davamlı əlaqəyə əsaslanan valideyn münasibəti ilə mümkündür”.
Nəzrin Mirzəyeva, Bizim.Media
