Qadın sonsuzluğu hazırda dünyanı narahat edən ən ciddi problemlərdən biridir.
Kişilər nəslinin davamçısı, qadınlar isə ana olmaq arzusu ilə bağlı tibbin müxtəlif yollarına baş vururlar.
Özəlliklə çeşidli səbəblərdən reproduktiv orqanlarında yaranan anatomik patologiyalar üzündən onlar bir çox yöntəmlərə əl atırlar. Bu metodlardan biri də son illər dünya ölkələrində geniş yayılan surroqat analıqdır.
Surroqat analıq — başqa şəxs və ya şəxslər üçün uşağın qadın tərəfindən bətndə saxlanılması və doğulmasıdır. Çox vaxt embrionun formalaşması üçün genetik material (sperma və oositlər) uşağın valideynləri tərəfindən verilir. Bəzi hallarda surroqat ana eyni zamanda genetik ana da ola bilir. Surroqat analıq hamiləliyin və doğuşun arzuolunmaz olduğu və ya tibbi baxımdan mümkün olmadığı, hamiləlik riskinin ana üçün çox təhlükəli olduğu və ya tək kişi və ya kişi cütlüyün uşaq sahibi olmaq istədiyi zaman tətbiq edilir.
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Yaşlı qadınlar daha çox əkiz uşaq dünyaya gətirir? – Ginekoloqdan AÇIQLAMA
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, surroqat analıq köməkçi reproduktiv texnologiya kimi təsnif edilir. Bəzi ölkələrdə surroqat analıq qanunsuzdur və insan alverinin bir növü hesab olunur.
Qeyd edək ki, uşaq sahibi olmağın bu yöntəmi ilk dəfə 1986-cı ildə ABŞ-da tətbiq olunub.
Son illər Azərbaycanda da bu metoda can atanlar var. Sosial şəbəkələrdə, TİK-Tok -da 30 yaşınadək qadınların follekul donoru olması ilə bağlı elanların sayı hər gün artır. Elanlarda qeyd edilir ki, 30 yaşadək qadınlar donor olarsa, 1000 manatadək pul qazana bilər.
Bəs, Azərbaycanda bu məsələ qanunvericilikdə necə əksini tapıb? Ümumiyyətlə, əksər həkimlərin insan istismarı saydığı bu yöntəmin tətbiqi qanunidirmi?
Mövzu ilə bağlı hüquqşünas Ramil Süleymanov Bizim.Media-ya danışıb. Bildirib ki, bizdə qanunvericilikdə bu anlayış yoxdur:
“Azərbaycan Respublikası bu anlayışı hüquqa qəbul etməyib. Ona görə də bu, birmənalı şəkildə pozuntu hesab olunur və cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulur. Bu qəbildən olan elanlar da qanun pozuntusudur. Bunları görəndə dərhal hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət etmək lazımdır ki, araşdırılsın. Bu, gələcəkdə atası məlum olmayan şəxslərin doğulmasına gətirib çıxara bilər. Eyni zamanda gələcəkdə bacı-qardaş evliliyinə səbəb ola bilər ki, bu da ağır fəsadlar ortaya çıxara bilər”.
Hüquqşünas bildirib ki, “surroqat ana”lığı Avropanın inkişaf etmiş ölkələrinin çoxu qəbul etməyib:
“Çox az ölkə var ki, bu ifadəyə hüquqi status verib. Onlardan biri də Ukraynadır. İndi Ukraynada bununla bağlı xüsusi müqavilələr var. Bu müqavilələr dövlət tərəfindən təsdiq olunub. Nəzarəti də dövlət özü həyata keçirir. Ukrayna təcrübəsinə görə ata, ana və surroqat ana arasında üçtərəfli müqavilə bağlanır. Bu sənəd və məlumatlar da konfedensial saxlanılır. Surroqat ana həmin müqaviləyə görə maddi vəsaitini alır və üzərinə öhdəlik götürür ki, gələcəkdə uşağa sahiblənmək haqda heç bir iddia qaldıra bilməz. Bu öhdəliyin pozulması Ukrayna qanunvericiliyinə görə, cinayət hesab olunur.
Belə dövlətlərdə hüquq buna insan bədəni kimi yox, hüqüqi əşya kimi yanaşır. Dövlətlər də insan bədəninə mülki münasibətlərdə əşya anlayışı formasında yanaşır. Təxminən futbolçuların transferi məsələsi kimi. Bizdə isə belə məsələlərdə insan faktoru əsas götürülür. Ona görə də Azərbaycanda nə bu termin, nə də onun hüquqi statusu yoxdur”.
Rəna Cumaqızı, Bizim.Media
