Ötən gün sivilizasiya daha bir həyəcan yaşadı. ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının sədri Nensi Pelosin Tayvana səfər etdi. Bu uçuş təbii ki, Çinin qəzəbinə səbəb oldu. Kommunist rejimi bəyan etdi ki, “palata sədrinin təyyarəsi Tayvanın hava məkanına daxil olsa raketlə vurulacaq”. Bununla paralel Çin höküməti bir sıra ordu qüvvələri hazır vəziyyətə gətirdi.
ABŞ-dan növbəti manevr
Vəziyyətin gərginliyini görən Ağ Ev təcili bəyanat yaydı ki, “bu səfər rəsmi deyil və ABŞ dövlətinin rəsmi mövqeyini əks etdirmir”. Onu da qeyd edək ki, məlum səfərdən saatlar öncə rəsmi Vaşinqton bəyan etmişdi ki, “ABŞ Tayvanın müstəqilliyini tanımağa hazırlaşmır”.
Bütün bunlarla tarıma çəkilmiş əsəblər bir qədər sakitləşdirdi. Amma bölgədə gərginlik qalmaqdadır. Bəs dünən baş verənlər, gözlənilməz səfər nəyə hesablanıb?
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Çin lideri: "ABŞ-ın bircə təxribatını belə qaçırmamaq üçün..."
ABŞ Çini çökdürmək məqsədindədir
Təbii ki, bunlar hamısı ABŞ-ın dünya hegemonluğuna gedən yolda növbəti uğurlu addımıdır. Baxmayaraq ki, Pelosinin Tayvana getməsinin məsuliyyətini Ağ Ev öz üzərinə götürmədi. Amma hər kəs bilir ki, bu sadəcə gərginliyi azaltmağa yönəlik bir addımdır. Özlüyündə isə bu səfər rəsmi Pekini test eləmək üçün bir vasitə və Ağ Evin böyük planının bir parçasıdır. Və gözlənildiyi kimi testin nəticələri də pozitiv çıxdı. Çin nə qədər inadkar görünsə də müharibə həvəsində olmadığı məlum oldu. Eyni zamanda, ABŞ qarşısında geri çəkildi. Amma nəzərə alaq ki, gərginlik qalmaqdadır.
ABŞ hər vasitə ilə Çini hansısa müharibəyə cəlb eləmək və bununla da onun günbəgün artan iqtisadi qüdrətini durdurmaq istəyir. Çünki, hazırda ABŞ-ın qarşısında dayanan yeganə güc Çindir. Ukrayna-Rusiya müharibəsini başlatmaqla Vaşinqton həm Rusiyanı, həm də Aİ-ni xeyli dərəcədə zəiflətdi. İndi həm Avropa dövlətləri, həm də Rusiya bu münaqişəni ən qısa zamanda durdurmağa və bu müharibənin vurduğu iqtisadi ziyanları aradan qaldırmağa səfərbər olub.
Niyə məhz Tayvan?
Tayvan tarix boyu həssas yer olub. XII əsrdən Çinin tərkibinə cəlb edilsə də gah hollandlar, gah ispanlar bu ada üzərində ağalıq ediblər. 1895-1945-ci illər aralığında 50 il Yapon imperatorluğuna tabe olsa da yenidən Çin Respublikasının tərkibinə qaytarılıb.
Yaponların İkinci Dünya Müharibəsindəki məğlubiyyəti Çinə bu fürsəti tanıyıb. Amma güc mərkəzləri Tayvanı həmişə münaqişə ocağı kimi saxlamaqda maraqlı olublar. Burada tayfa və etnik zəmində qarşıdurmalar da buna əsas verib. Tayvan heç vaxt Çin əsarətini mənən qəbul etməyib. 70-ci illərdən abşlayaraq iqtisadiyyatının inkişafı isə özünü daha müstəqil aparmaq fürsəti tanıyıb. Separatçılığa meyilli bölgə kimi dünyanın əsas ocaqlarından biri kimi tanınır. Yəni Tayvan Çinə təsir etməyin daha bir vintidir. Ona görə də ABŞ ali məqsədinə çatmaq üçün bu həmlədən də davamlı yararlanır. Nəzərə alaq ki, Vaşinqton uzun illər çalışır ki, Çini hansısa müharibəyə cəlb etsin. Bunun üçün Yaponiyanı və Hindistanı münaqişəyə təşviq etdi, lakin alınmadı.
Nəhayətdə, Tayvanın üzərində dayandı. Çünki, Tayvan Çin dövləti və Çin xalqı üçün həssas nöqtədir.
Bütün müsəlmanlar üçün Qüds, bütün yəhudilər üçün Yerusəlim hansı anlam daşıyırsa çinlilər üçün də Tayvan o qədər müqəddəsdir. Ona görə də ABŞ Çini daha həssas yerindən vurmaq istəyir. Onu da xatırladaq ki, ABŞ tarix boyu heç bir ölkəylə açıq müharibəyə getməyib. O, hər zaman təşviqçi və təhrikçi olub. İndi də Çini Tayvana və yaxud əksinə Tayvanı Çinə qarşı müharibəyə təhrik edir.
Təsadüfi deyil ki, Çin Xalq Respublikasının sədri Si Cinpin ötən gün bildirib ki, "biz Amerika irticaçılarının bircə təxribatını belə qaçırmamaq üçün dünyaya geniş gözlə baxmağa davam edirik". Yəni rəsmi Pekin Ağ Evin hansı niyyətdə olduğunu çox gözəl bilir. Amma Çin özünü ABŞ-ın məkrindən nə qədər qoruya biləcək? Bu suala indiki vaxtda cavab vermək çox çətindir.
Beynəlxalq güclər etiraz edir
Aydın olan isə odur ki, ABŞ-ın dünya hegemonluğuna gedən yolda ən son maneə olan Çini də bütün vasitələrlər neytrallaşdırmaq istəyir. Maraqlıdır ki, artıq insidentlə bağlı beynəlxalq aləmdən reaksiyalar gəlməkdədir.
Məsələn, ötən gecə BMT ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının sədri Nensi Pelosinin Tayvana səfəri ətrafında yaranmış vəziyyətdə BMT Baş Assambleyasının “vahid Çin” haqqında müvafiq qətnaməsini rəhbər tutduğunu bildirdi. Rusiya XİN isə "Tayvan Çinin tərkib hissəsidir"-dedi. Amma bu fikirlər ABŞ-ı çətin ki, öz niyyətindən döndərə. Ona görə də dünyanının yeni münaqişə ocağına hamilə olduğu göz önündədir.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
