Cərimələr insanları mənfi davranışlardan ÇƏKİNDİRİR?

Son vaxtlar ölkəmizdə bəzi cərimələrin artdığını müşahidə edirik. Cərimələrin artması praktiki olaraq bir çox ölkələrdə mövcuddur və bu addım insanları mənfi davranışları həyata keçirməkdən müəyyən qədər çəkindirir.

Amma cərimələrin məbləğinin çox olması narahatedici məqamlar sırasındadır.

Hüquqşünas Aytac Qurbanova məsələ ilə bağlı Bizim.Media-ya açıqlamasında bildirib ki, cərimələr hüququn yalnız sanksiya aləti deyil, eyni zamanda, ictimai nizamı qorumaq üçün güclü bir vasitədir. O, ölkəmizdə müəyyən olunan cərimələri  beynəlxalq təcrübə ilə müqayisə edib:

“İsveçrədə radar cərimələri sürücünün illik gəlirinə uyğun olaraq tənzimlənir. Bu yanaşma hər kəs üçün eyni dərəcədə təsirli bir sistem yaradır. Məsələn, yüksək gəlirli şəxslər üçün bu cərimələr yüz minlərlə avroya çata bilər. Azərbaycanda mobil telefon istifadə edən sürücülərə tətbiq olunan cərimələr orta aylıq əmək haqqının təxminən 5%-nə bərabərdir. Bu rəqəm bəzi Avropa ölkələrinə nisbətən daha yüksəkdir. Məsələn, İspaniyada bu nisbət 8.5%, Gürcüstanda isə cəmi 0.4%-dir. Bu müqayisələrdən göründüyü kimi, Azərbaycanın cərimə sistemində sabit məbləğlərin tətbiqi cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri üçün fərqli təsirlər yaradır, lakin bu yanaşma intizamı qorumaq üçün effektiv vasitə kimi çıxış edir”.

Sosioloq Elçin Bayramlı isə hesab edir ki, bəzi cəmiyyətlərin cəzasız tənzimlənməsi mümkün deyil:

“Təəsüf ki, tarix boyu, bütün ölkələrdə insan cəmiyyətində cəzasız keçinmək mümkün olmayıb. Cəza mütləq olsa da, onun xarakterinə diqqət etmək, cəmiyyətin sosial-psixoloji vəziyyətinə uyğun sistem qurmaq lazımdır. Bəzən qayda pozuntuları təsadüfən baş verir. Bəziləri isə məqsədli və yaxud məcburiyyətdən yaranır. Bəzi cəmiyyətlərdə bu halın həll edilməsi üçün maarifləndirmə tədbirləri rol oynayır. Amma elə cəmiyyətlər var ki, orada maarifləndirmə işləri heç  bir işə yaramır, buna görə də cəza üsulu meydana gəlir”.

“İlk olaraq, şəraiti yaratmaq, daha sonra tələb etmək lazımdır”.

Müsahibimizin fikirlərinə görə cərimə vacibdir, amma onun xarakterinə baxmaq lazımdır:

“Qəsdən törədilən, cəmiyyətə zərər vuran hallarda cərimələr 2-ci, 3-cü dəfə törədildikdə adekvat formada olmalıdır. Yəni, cərimələr insanları maarifləndirməli, tərbiyə etməlidir”.

Elçin Bayramlı dünyada tətbiq olunan cəza üsullarının ölkəmizdə də tətbiq olunmasının tərəfdarıdır. O düşünür ki, hər qayda pozuntusunda cərimə tətbiq olunmamalıdır.

“Cərimələr bəzən imkanı olan şəxslər üçün problem deyil.   Çünki o qaydanı pozub, pulunu rahatlıqla ödəyəcək. Buna görə də cərimələrin tətbiq edilməsi məqsədə xidmət etmir. Ancaq qaydanı pozan şəxsi hər hansı bir yerdə sosial işə cəlb etmək şəxsin əməyi vasitəsilə vurduğu ziyanı ödəməsi daha ciddi təsir göstərər. Cərimələrin miqdarı da həmin ölkənin sosial-iqtisadi göstəricilərinə uyğun olmalıdır. Hər hansı bir pozuntuya görə vətəndaşın bir aylıq gəliri alınmamalıdır”.

Nəzrin Mirzəyeva, Bizim.Media