Kembric Universitetinin Triniti kollecində qeyri-adi tarixi layihə başa çatıb. Bağbanlar müasir biologiyanın banilərindən və "təbiət tarixinin atası" sayılan görkəmli ingilis naturalist Con Reyin (John Ray) ilk məlum olan bağını yenidən qurublar.
Bizim.Media xəbər verir ki, Böyük Britaniyanın "The Guardian" nəşrinin yaydığı məlumata görə, bu layihə alimin gələn il qeyd olunacaq 400 illik yubileyinə həsr edilib.
Con Rey elm tarixinə botanikaya "ləçək" və "tozcuq" terminlərini gətirən, həmçinin canlı orqanizmlərin elmi təsnifatının əsasını qoyan şəxs kimi düşüb. O, 1650-ci illərdə Kembricdə gənc müəllim işləyərkən Triniti kollecinin ərazisində kiçik bir bağ salıb və Kembricşir qraflığına etdiyi ekspedisiyalardan topladığı bitkiləri burada yetişdirməyə başlayıb.
Müasir bağbanlar bu sahəni 1690-cı ilə aid qədim qravürün ipucları əsasında bərpa ediblər. Yeni bağ tarixdə Triniti kollecinin digər dahi məzunu İsaak Nyutonun adı ilə bağlı olan məşhur alma ağacının yaxınlığında — orijinal Rey bağının yerləşdiyi eyni məkanda salınıb.
Bərpa üçün kollecin baş bağbanı Karen Uells ciddi tarixi araşdırma aparıb. O, Reyin 1660-cı ildə latın dilində işıq üzü görmüş "Catalogue of Plants Growing Around Cambridge" (Kembric ətrafında bitən bitkilərin kataloqu) əsərini öyrənib. Alim bu kitabda özünün "kiçik Kembric bağı"nda becərdiyi bitkiləri dönə-dönə xatırladır.
Tədqiqatçıların fikrincə, Rey öz vaxtında burada 700-ə yaxın fərqli bitki növünü, o cümlədən nadir bataqlıq şibyələrini, göbələkləri və hətta zəhərli bitkiləri yetişdirməyə çalışıb. Bağın müasir variantında isə biomüxtəlifliyi qorumaq, arı və kəpənəkləri cəlb etmək üçün quraqlığa davamlı növlərə üstünlük verilib.
Bağda həmçinin Triniti kollecinin əsasını 1546-cı ildə qoymuş kral VIII Henrixin şərəfinə "Yaxşı kral Henrix" adlanan orta əsr tərəvəz bitkisi də əkilib. Con Rey öz qeydlərində bu bitkinin gənc gövdələrinin kərə yağı ilə bişirildikdə xüsusilə dadlı olduğunu yazırdı.
Bu məkanın tarixi təkcə botanika ilə məhdudlaşmır. 2005-ci ildə İsaak Nyutonun kimya laboratoriyasının dəqiq yerini tapmağa çalışan tədqiqatçılar bağın yaxınlığındakı torpaqda yüksək konsentrasiyada mis, məmşək (arsen), qızıl, civə və digər metalların izlərini aşkarlayıblar. Qədim kərpic və məhlul qalıqları ilə birlikdə bu tapıntılar Nyutonun şəxsi laboratoriyasının məhz burada yerləşdiyini sübut edir.
Triniti kollecinin tarixçisi Riçard Sercantsonun sözlərinə görə, bu kiçik ərazi bəlkə də bütün XVII əsrin elmi baxımdan ən mühüm torpaq sahəsi hesab oluna bilər.
Dəmirçi ailəsində doğulan və 16 yaşında təqaüdlə Kembricə daxil olan Con Rey, öz floristik kataloqunun ön sözündə yazırdı ki, onun təbiətə marağı ağır dərslərdən yaranan xəstəlik zamanı bərpa olunmaq üçün etdiyi piyada və atlı gəzintilər vaxtı yaranıb. Bu gün bərpa edilən bağ müasir botanikanın doğulduğu və təbiətin elmi öyrənilməsinin insanın öz qapısının ağzından başladığı o dövrü xatırladır.
Bizim.Media
