Müasir Okeaniya sakinlərinin bəzilərində on minlərlə il əvvəl nəsli kəsilmiş sirli insan növü olan denisovlulardan (Denisovan) miras qalmış minlərlə genetik variant qorunub saxlanılır. Üstəlik, qədim DNT-yə aid bu sahələr bu gün də insan orqanizminin immun sisteminin fəaliyyətinə aktiv şəkildə təsir göstərir.
Bizim.Media xəbər verir ki, bu barədə məlumat nüfuzlu "Science" jurnalında dərc olunan yeni araşdırmada yer alıb.
Alimlər denisovluların bəşəriyyətə qoyduğu genetik irsin bu günə qədər olan ən ətraflı xəritəsini hazırlayıblar. Tədqiqat sübut edir ki, denisov DNT-si sadəcə qədim növlərarası təmasların izi deyil, o, hazırda müasir populyasiyaların biologiyasına birbaşa təsir edən mühüm amildir.
Ekspertlər müasir insanların immun sistemində funksional olaraq aktiv qalan denisov mənşəli 3127 genetik variant aşkarlayıblar. Onların bəziləri orqanizmin immun reaksiyasını tənzimləyən konkret genləri aktivləşdirmək və ya tamamilə söndürmək qabiliyyətinə malikdir.
Daha əvvəllər də məlum idi ki, Yeni Qvineya, Solomon adaları və Fici də daxil olmaqla Okeaniya sakinləri böyük payla denisov irsinin daşıyıcılarıdır. Xüsusilə Papua-Yeni Qvineya əhalisi seçilir — onların genomunun 5%-ə qədəri denisovlulardan gəlir.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, əksər müasir Şərqi Asiya xalqlarında bu göstərici cəmi 0,1% təşkil edir. Alimlər həmçinin xatırladıblar ki, tibetlilərdə yüksək dağlıq şəraitə adaptasiya olmağa kömək edən məşhur EPAS1 geni də məhz denisov mənşəlidir.
Okeaniya xalqlarının genetik müxtəlifliyini daha dərindən öyrənmək üçün tədqiqatçılar 12 fərqli populyasiyadan olan 177 sakinin genomunu tam oxuyublar (sekvenləşdirmə) və onları dünyadan toplanmış 1284 genomla müqayisə ediblər. Əldə edilən məlumatlar məlum denisov və üç neandertal genomu ilə qarşılaşdırılıb.
Nəticədə, əvvəllər elmə məlum olan denisov genetik ardıcıllığından üç dəfə daha böyük olan yeni kataloq yaradılıb. Tapılan variantların 70%-dən çoxunun məhz Okeaniya sakinlərinə xas unikal genlər olduğu üzə çıxıb.
Təbii seçmə prosesinin Yaxın Okeaniya (Yeni Qvineya, Bismark arxipelaqı və Solomon adaları) əhalisi arasında bəzi denisov genlərinin yayılma tezliyini artırması xüsusilə diqqət çəkib. Bu genlər təkcə immunitetlə deyil, həm də sümük toxumasının inkişafı, maddələr mübadiləsi və reproduktiv (çoxalma) funksiyalarla bağlıdır.
Əlavə eksperimentlər göstərib ki, denisov variantları müxtəlif immun genlərinin aktivliyini fərqli ada populyasiyalarında fərqli cür tənzimləyir.
Mütəxəssislərin fikrincə, ən azı 42 min il əvvəl Okeaniyaya ilk qədəm basan insanlar denisov genləri sayəsində ciddi təkamül üstünlüyü qazanıblar.
Bu miras onlara tamamilə yeni ekoloji şəraitə uyğunlaşmağa, həmçinin bölgədəki əvvəllər tanış olmayan qədim infeksiyalara və patogen mikroorganizmlərə qarşı müqavimət göstərməyə kömək edib.
Müstəqil ekspertlər vurğulayırlar ki, bu fundamental iş denisovluların genetik irsi haqqında təsəvvürləri genişləndirməklə yanaşı, indiyədək dünya elmində genetikası az öyrənilmiş xalqların tədqiq edilməsinin vacibliyini bir daha ortaya qoyur.
Bizim.Media
