ABŞ və İsrailin İrana endirdiyi birgə zərbələr və Tehranın Fars körfəzi regionuna cavab raket hücumları qlobal enerji bazarlarında son onilliklərin ən ciddi şoklarından birini yaradıb.
Bizim.Media xəbər verir ki, bu barədə Reuters yazıb.
Mənbə qeyd edib ki, münaqişə dünyanın ən mühüm neft hasilatı bölgəsindən ixracı pozur.
Nəticələrin miqyası münaqişənin nə qədər davam edəcəyindən asılı olacaq. Lakin artıq indidən risk və qeyri-müəyyənlik regiondan – dünya tədarükünün təxminən 20%-ni təmin edən ərazidən – neft axınlarına ciddi təsir göstərir.
Əgər vəziyyət tezliklə sabitləşməzsə, bazar ertəsi ticarətin açılması ilə neft qiymətlərinin kəskin artacağı gözlənilir. “Brent” markalı etalon neftin qiyməti son həftələrdə Yaxın Şərqdə hərbi qarşıdurma gözləntiləri fonunda bir barel üçün təxminən 70 dollara yüksəlib ki, bu da 2025-ci ilin avqustundan bəri maksimumdur.
Hazırda İranın cavab zərbələri nəticəsində neft və qaz infrastrukturunun zədələnməsi barədə təsdiqlənmiş məlumat yoxdur. Lakin Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Küveytdə partlayışlar qeydə alınıb. Qətər – dünyada mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) ikinci ən böyük ixracatçısı – ölkəyə yönəlmiş raketlərin zərərsizləşdirildiyini bildirib.
Partlayış səsləri həmçinin Bəhreyndə və İranın Xərg adası yaxınlığında eşidilib. Adətən İran xam neft ixracının təxminən 90%-i həmin ada vasitəsilə həyata keçirilir. Bununla belə, gəmiçilik məlumatları göstərir ki, Tehran son günlərdə orada saxlanılan neftin böyük hissəsini tankerlərə köçürüb.
Əsas risk tankerlərin Hörmüz boğazının şimalında bloklanması və ya hücum hədəfinə çevrilməsidir.
Bu təhlükə artıq istehsalçıları, treyderləri və gəmiçilik şirkətlərini marşrutları yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edib. Bəzi iri neft şirkətləri və ticarət evləri boğazdan keçidi müvəqqəti dayandırıblar.
Regionun dəniz yollarının təhlükəsizliyi ilə bağlı aydınlıq yaranana qədər bu ehtiyatlı mövqe davam edə bilər. Tankerlər üçün fraxt dərəcələri artıq yüksəlir. Yaxın Şərqdən Çinə böyük tutumlu tankerlərlə (VLCC) daşınma tarifləri ilin əvvəlindən bəri üç dəfədən çox artıb.
Qeyd edilir ki, Hörmüz boğazı indiyədək heç vaxt tam bağlanmayıb. İran uzunmüddətli blokada aparmaq iqtidarında olmasa da, qısa müddətli fasilələr belə qiymətlərə və tədarükə ciddi təsir göstərə bilər. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin sürətli reaksiya verəcəyi gözlənilir.
Hazırda qlobal neft bazarı nisbətən təmin olunmuş vəziyyətdədir. ABŞ, Braziliya və Kanada kimi ölkələrdə hasilatın artması buna töhfə verib.
Səudiyyə Ərəbistanı da son günlər ixracı artıraraq fevral ayında gündəlik 7 milyon bareldən çox səviyyəyə çatdırıb ki, bu da 2023-cü ilin aprelindən bəri maksimumdur (Kpler məlumatı).
OPEC+ bazar günü keçiriləcək iclasda hasilatın artırılması məsələsini müzakirə edəcək.
Lakin Yaxın Şərqdən ixrac marşrutlarında pozuntular regional istehsal artımını neytrallaşdıra bilər. Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ alternativ ixrac marşrutlarına malik olsa da, risk yüksək olaraq qalır.
Reuters qeyd edir ki, ABŞ və İsrailin zərbələrinin miqyası və Trampın ritorikası Vaşinqtonun uzunmüddətli hərbi kampaniyaya hazırlaşdığını göstərir. İran rəhbərliyinin münaqişəni genişləndirib enerji infrastrukturunu – yataqlar, terminallar və emal obyektlərini – hədəfə alıb-almayacağı əsas sualdır.
Hətta ən pis ssenari baş verməsə belə, hazırkı münaqişə artıq onilliklərdir görünməyən səviyyədə Yaxın Şərqin həyati əhəmiyyətli enerji tədarüklərini ciddi şəkildə pozmaq potensialına malikdir.
Bizim.Media
