Özbəkistanın təcrübəsi göstərir ki, Günəş enerjisindən istifadə yalnız elektrik enerjisinə qənaət etməyə deyil, vətəndaşların əlavə gəlir əldə etməsinə də imkan yarada bilər. Ölkədə “Günəş evi” proqramı çərçivəsində vətəndaşlar evlərinin damlarında Günəş panelləri quraşdırır, istehsal etdikləri elektrik enerjisinin əvvəlcə öz ehtiyaclarını qarşılayır, artıq hissəni isə dövlət şəbəkəsinə satırlar. 2025-ci ildə bu yolla Özbəkistan vətəndaşlarının əldə etdiyi gəlirin 17,4 milyon dollara çatması modelin artıq real iqtisadi nəticə verdiyini göstərir.
Bənzər mexanizmin Azərbaycanda tətbiqi də kifayət qədər real görünür.
Əslində, ölkəmizdə bunun üçün müəyyən hüquqi və tarif bazası artıq formalaşıb. Bərpa olunan enerji mənbələrindən, o cümlədən Günəş enerjisindən istehsal olunan elektrik enerjisinin satınalma tarifləri müəyyənləşdirilib. Bu baxımdan əsas məsələ artıq “elektrik enerjisini şəbəkəyə satmaq mümkündürmü?” sualından daha çox, bu imkanın fərdi ev sahibləri üçün nə qədər əlçatan və iqtisadi baxımdan cəlbedici olmasıdır.
Məsələn, fərdi ev sahibi öz vəsaiti və ya güzəştli kredit hesabına damında günəş panelləri quraşdıra bilər. Gün ərzində istehsal olunan elektrik enerjisinin bir hissəsi evin tələbatına yönəldilir, istifadə olunmayan artıq enerji isə şəbəkəyə ötürülür. Bunun müqabilində vətəndaşın hesabına ödəniş həyata keçirilir. Beləliklə, Günəş paneli yalnız ailənin elektrik xərcini azaltmır, eyni zamanda müəyyən müddətdən sonra özünü maliyyələşdirən investisiyaya çevrilə bilər.
Lakin bu modelin geniş yayılması üçün bir neçə məsələnin daha da sadələşdirilməsi vacibdir. Vətəndaşın şəbəkəyə qoşulması və artıq enerjinin satışı ilə bağlı prosedurlar mümkün qədər asan olmalı, hesablaşma mexanizmi şəffaf işləməli və ödənişlərin vaxtında həyata keçirilməsi təmin edilməlidir. Eyni zamanda, Günəş panellərinin ilkin quraşdırılma xərcləri bir çox ailə üçün hələ də yüksək olduğundan, güzəştli kredit, subsidiya və ya digər maliyyə təşviqləri bu prosesə ciddi təkan verə bilər.
Xüsusilə regionlarda bu modelin böyük potensialı var.
Günəşli günlərin çox olduğu ərazilərdə fərdi evlər, fermer təsərrüfatları, istixanalar və kiçik sahibkarlıq obyektləri öz elektrik tələbatlarının bir hissəsini günəş enerjisi hesabına ödəməklə yanaşı, artıq enerjini də sata bilərlər. Bu, həm enerji xərclərini aşağı salar, həm də istehlakçını müəyyən mənada kiçik enerji istehsalçısına çevirər.
Burada dövlət üçün də maraqlı tərəflər var. Fərdi Günəş sistemlərinin sayı artdıqca elektrik şəbəkəsinə əlavə bərpa olunan enerji daxil olur, ənənəvi enerji mənbələrindən asılılıq müəyyən qədər azalır və enerji sistemində paylanmış istehsal imkanları genişlənir.
Vətəndaş isə dövlət dəstəyi hesabına qurduğu sistemi uzunmüddətli gəlir gətirən aktivə çevirə bilər.
Ona görə də Özbəkistan modelinin Azərbaycanda tətbiqi mümkündür, amma onu olduğu kimi köçürməkdənsə, ölkədə artıq mövcud olan elektrik enerjisinin satınalma və tarif mexanizmləri əsasında inkişaf etdirmək daha məqsədəuyğundur. Əsas hədəf günəş panelinin sadəcə “ev üçün elektrik mənbəyi” deyil, vətəndaş üçün qənaət və əlavə gəlir gətirən kiçik enerji biznesinə çevrilməsi olmalıdır. (mənbə: globalinfo.az)
Bizim.Media
