Adətən, 70-80-ci illərdə doğulanları “itirilmiş gənclik”, “itirilmiş yeniyetməlik” nəsli adlandırırlar. Əvvəllər bu ifadə bir az şişirdilmiş, bir az da nostaljik səslənirdi, lakin zaman keçdikcə və yeni nəsillə müqayisə etdikcə, bunun nə qədər doğru olduğu gün kimi aydın görünür.
Bu nəslin nümayəndələri üç çağ atlatdı: uşaqlığını Sovet dövründə, yeniyetməliyini keçid dövründə, gəncliyini isə özünü yeni toparlamış, amma hələ müstəmləkənin kir-pasını üzərindən atmağa başlayan müstəqillik dövründə yaşadı. Siyasi, iqtisadi, sosial cəhətdən bir-birindən tamamilə fərqlənən dünyalardır.
Qısa zamanda ard-arda dəyişən siyasi sistemlərə, idarəçilik modellərinə, sosial xaosa dözüb təmkinlə dayanmaq üçün möhkəm psixoloji hazırlıq lazım idi. Xüsusilə müharibə, qıtlıq, yoxsulluq, işsizlik, inflyasiya, köç, hələ bir qarın çörək üçün uzun-uzadı növbələr bugünkü nəslin filmlərdə gördüyü, bəlkə də şişirtmə hesab etdiyi hadisələr idi ki, əslində bu gün də onun travmasından çıxa bilmirik.
Sağ qalanların məğlubiyyəti...
Sabahından çox bu günü xilas etməyin, özündən çox kiçik bacı-qardaşının arzularını yerinə yetirməyin dərdində olan bu insanların xəyalları da böyük bir keçid dövrünün qazanında əridi. Ona görə də heç vaxt böyümədilər. Qayğısız keçməli olan uşaqlıq mərhələsi donduruldu: ailəyə kömək etmək, minimal büdcəylə təhsil almaq, aza qane olub tələb etməmək, ayaqda qalmaq, dəyişən dünyaya uyğunlaşmaq lazım idi.
Valideynlər də yol göstərə bilmirdi, çünki onların bildiyi yol artıq çoxdan dağıdılmışdı. Bu gün adi baxışla belə aydın müşahidə olunur: 1970-80 təvəllüdlü insanlar 1995-2000 doğumlulardan daha uşaqdırlar, həmin dondurulmuş uşaqlığın buzu açılıb, amma yerində və vaxtında olmadığı üçün gülünc görünür. Ona görə də yeni nəslin təmkini, soyuqqanlılığı, məqsədyönlülüyü altında sıxılır, daha dəqiq desək, əzilirlər.
Çox dözüb, az qazananlar
Digər tərəfdən bu nəslin xarakterində qəribə bir qarışıqlıq var: dikbaşlıqla üzüyolalıq, dözümlülüklə emosionallıq yanaşı gedir və bu da normal həyat qurmağa mane olur. Kommunizm idealları ilə xəyal quran uşaqların, salamı da pula satan kapitalist uşaqları ilə ulduzu heç barışmadı. Fədakarlığından “yox” deməyi bacarmadılar, amma qürurundan da götürməmək üçün əyilmədilər. Başqasının dərdini öz dərdindən üstün tutdular, ailə üçün özlərindən keçdilər, öhdəsinə düşəndən artığını quruca “sağ ol”a etdilər.
Daim öz həyatlarını ikinci plana atmaqla, özlərinə sərmayə qoymağa, fürsət axtarmağa, əlaqələr qurmağa, əməklərini qiymətləndirməyə vaxt çatmadı. Əlbəttə, xaraktercə bəlkə də daha möhkəm, insani münasibətlər baxımından daha zəngin oldular, amma maddi və sosial pillələrdə haqqı olduğu yerə çata bilmədilər. Nəticədə 45-50 yaşlı insanlar özlərindən 20-25 il kiçik ağalarının buyruq qullarına çevrildilər.
Bugünkü gəncliyə baxanda bu fərq daha çox görünür
Yeni nəslin dünyası tamam başqadır. Daha praqmatikdirlər. Öz sərhədlərini daha yaxşı qoruyurlar. Rahatlıqlarını, karyeralarını, şəxsi həyatlarını önə çəkirlər. Bəzən robotik, həddindən artıq hesablanmış, yalnız özünü düşünən görünürlər, çünki bizim “ailə üçün dözmək lazımdır” anlayışı, onlar üçün “bunun mənə nə faydası var?” sualı üzərində qurulub.
Bəlkə də onlar haqlıdır. Çünki onların sələfləri bu həyatda hər şeyi öyrəndilər, “özünü düşünmək”dən başqa. Bizim gəncliyimiz “sonra düzələr” ümidi ilə keçdi.
Yaxşı insan olmaqla uğurlu olmaq həmişə eyni şeydirmi?
Fədakarlıq həmişə mükafatlandırılmır. Dözümlülük həmişə karyera gətirmir və ən pisi, bütün bunları anlayanda, itirilən illəri geri qaytarmaq mümkün olmur. Bəzən geriyə baxıb anlayırsan ki, o nəslin nümayəndələri bütün o müharibələrdən, qıtlıqdan, keçid dövründən sağ çıxdı, amma həyatın yarışında çox şeyi itirdi: vaxtını, gəncliyini, arzularını, maddi və sosial imkanlarını...
Yaşamağı yox, həyatda qalmağı öyrəndilər. Amma qəribə paradoks da elə buradadır. İndiki nəslin yarıingilis, yarıazərbaycan dili ilə desək, bütün məhrumiyyətdən, çətinlikdən çıxıb bu günlərə çatan “survivor”lar olsalar da, əslində daha çox “loser”dirlər.
Şəfiqə Şəfa, Bizim.Media
