İş həyatında uzun illər ərzində qazanılan təcrübə artıq hər qapını açmaq üçün kifayət etməyə bilər. Xüsusilə 45 yaş həddini keçmiş iş axtaranlar rəqəmsal dünyanın yeni qərarverici mexanizmləri olan alqoritmlər tərəfindən kənarda qalma riski ilə üzləşir.
Süni intellektin yaratdığı reallıqlar
Belə ki, Melburn Universitetinin mütəxəssisləri işə qəbul proseslərində rəqəmsal sistemlərin təsirini ölçmək üçün geniş araşdırma aparıblar.
Tədqiqatçılar texnologiya sektorunda fəaliyyət göstərən işəgötürən modeli üzərindən ChatGPT-yə müraciət ediblər. Sistemə “coşqulu və yeni ideyalara sahib” işçilərin axtarıldığı bildirilib və yaş qrupları üzrə tövsiyə istənilib. Süni intellekt əvvəlcə 21–30 yaş aralığını, daha sonra 30–45 yaş aralığını uyğun namizədlər kimi təqdim edib. 45 yaşdan yuxarı təcrübəli işçilər isə bu siyahıya daxil edilməyib.
Araşdırmanın rəhbəri Alysia Blekman bildirib ki, süni intellekt alətləri işə qəbul, performansın idarə edilməsi və daxili təlimlərdə getdikcə daha çox istifadə olunur və bu, yaşlı işçilərin əmək bazarında mövqeyini zəiflədə bilər.
Yaşla bağlı qərəzi daha aydın görmək üçün tədqiqatçılar ChatGPT-yə birbaşa “yaşlı işçilər hansı işlər üçün daha uyğundur?” sualını veriblər. Cavab yalnız səkkiz kateqoriyadan ibarət məhdud siyahı ilə təqdim olunub. Bu siyahıda əsasən kuryerlik kimi aşağı ixtisaslı, müəllimlik kimi nisbətən aşağı gəlirli və ya qeyri-sabit işlər yer alıb.
Eyni sual gənc işçilər barədə soruşulduqda isə siyahı 14 kateqoriyaya qədər genişlənib və sosial media, rəqəmsal marketinq, informasiya texnologiyaları, texniki dəstək və yaradıcı sənayelər kimi perspektivli sahələr daxil edilib.
Bu nəticələr süni intellekt sistemlərinin yaşlı işçilərə dair ənənəvi stereotipləri daşıya biləcəyini göstərir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, iş bazarında ədalətli rəqabətin təmin olunması üçün bu tip alqoritmlərin daha ciddi tənzimlənməsinə ehtiyac var.
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan Azərbaycan İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Sənayesi Assosiasiyasının sədri Elvin Abbasov bildirib ki, süni intellekt nə qədər mükəmməl alqoritmlərə sahib olsa da, onun böhran anlarında strateji qərarvermə, insani emosional intellekt, institusional yaddaş və illərlə qazanılmış real idarəetmə təcrübəsini tam mənada əvəzləməsi texniki olaraq qeyri-mümkündür:
“Çox zəngin təcrübəyə malik olan mütəxəssislər yeni nəsil süni intellekt alətlərini və rəqəmsal savadlılıq vərdişlərini öz iş proseslərinə rasional şəkildə inteqrasiya etdikdə, əmək bazarında gənc kadrlardan daha unikal və rəqabətədavamlı bir gücə çevrilirlər.
Bu baxımdan, texnologiyanın gətirdiyi rəqəmsal yeniliklər 45 yaş üzəri mütəxəssislər üçün bir təhdid deyil, əksinə, onların potensialını daha da nümayiş etdirmək üçün böyük bir fürsətdir. Alqoritmlər rutin və mexaniki işləri öz üzərinə götürdükcə, insan mühəndisliyi, strateji planlaşdırma və yaradıcı idarəetmə kimi sahələrdə təcrübəli kadrların rolu daha da qiymətli xarakter alır.
Şirkətlər və böyük korporasiyalar yalnız texnoloji şablona əsaslanan qərarların risklərini anladıqca, rəqəmsal alətlərlə silahlanmış təcrübəli komanda rəhbərlərinin və ekspertlərin çəkisi yaxın gələcəkdə daha da artacaq”.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
