Xəzər dənizində Nərə və qızıl balıq ehtiyatı təhlükə altındadır. Dünya nərə ehtiyatının 80%-i Xəzər dənizindəykən indi onların çoxu Qırmızı Kitaba düşüb. Təhlükənin ölçüsü, göründüyü kimi, düşündüyümüzdən də böyükdür.
Azərbaycanda nərəkimilərin 6 növü mövcuddur, lakin son illərdə bu növlərin sayı kəskin şəkildə azalmağa doğru gedir.
Mütəxəssislər həyəcan təbili çalır: belə getsə, nərəkimilərin bütün növləri “kitablıq” olacaq. Hər nə qədər balıqartırma zavodları süni şəkildə kürüləmə vasitəsilə balıqların populyasiyasını qorumağa çalışsalar da, bu, balıq ehtiyatı üçün kifayət etmir. Yəni real nəticə dəyişmir. Çünki süni nəticə təbiətin özünü əvəz edə bilmir.
İran isə nərə, qızıl balıq və kilkə balığının azalmasının səbəbini digər Xəzəryanı ölkələrin suyu çirkləndirməsində görür. Lakin sözügüdən balıq növlərinin kəskin azalmasının səbəbi təkcə çirklənmə ilə məhdudlaşmır.
Zoologiya İnstitutunun Hidrobiologiya Laboratoriyasının müdiri Süleyman Süleymanov Bizim.Media-ya bildirir ki, bu gün Xəzərdə nərə və qızıl balığın azalmasının səbəbi çirklənmədən çox, onların təbii kürüləmə (çoxalma) yerlərinin sıradan çıxmasıdır:
“Düzdür çirklənmənin də təsiri var. Xəzərin ən çirkli zonası Abşeron sahilləridir. Doğrudur ki, Türkmənistan və İran əraziləri o dərəcədə çirkli deyil. Vəziyyətdən çıxmaq üçün süni şəkildə balıqlar artırılır, onlar da həm Xəzər dənizində ekosistemin ciddi dəyişikliklərə məruz qalması səbəbindən, həm insan müdaxiləsi faktorundan tələf olurlar”.
S.Süleymanov əlavə edir ki, süni kürüləmə ancaq bu balıq növlərinin tamamilə tükənməsinin qarşısını ala bilər. Bu yaxınlarda Amerikada səfərdəykən balıqların kürütökmə vaxtının xüsusi qorunduğunu müşahidə etdiyini deyən mütəxəsis, hətta insanların bu prosesi ekran vasitəsilə izlədiyini diqqətə çatdırır. Amma Azərbaycanda balıq hələ formalaşmamış tutulur, süfrəyə gətirilir.
“Ən böyük çayımız olan Kürdə 50-60% su qalıb. Balıq harda kürüləsin? Məhz kürüləmə dövründə azalmanın olması heç də yaxşı təsadüf olmadı. Bu balıqlar gedib çayın önündəki Varvara su anbarına dəyir, oradan miqrasiya olmasına bənd mane olur. Qızıl balıqda da belə bir xüsusiyyət var ki, kürüsünü tökən kimi ölür. Kürülər təbii yolla bərpa olub geri qayıtmalıdırlar. Amma prosesi tamamlaya bilmirlər, yarımçıq qaldığı üçün tələf olurlar” – deyə o, vurğulayıb.
Ən azından İranın iddia etdiyinin əksinə olaraq kilkə balığı ehtiyatı bu gün qənaətbəxşdir.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, bundan əvvəl kilkənin də sayında kəskin azalma olmuşdu. Səbəb də əsasən o idi ki, Qara dənizdən bura daraqlı növlər gəlmiş, yad canlılar kilkə balıqlarının qida ehtiyatını yemişdi. Nəticədə kilkənin sayında azalma olmuşdu. Hazırda isə belə bir problem yoxdur.
Xülasə, nə qədər ki Xəzərdə ekosistem bərpa olunmayıb, Kürdə müdaxilələr aradan qalxmayıb, süni üsullara bel bağlamaqla problem həllini tapmayacaq, nərə və qızıl balığı xilas etmək mümkün olmayacaq.
Şəfiqə Şəfa, Bizim Media
