2024-cü ildə Azərbaycanda ilk dəfə qalxanabənzər vəzi xəstəliyi ilə diaqnoz qoyulanların sayı 3015 nəfərə çatıb. Bu şəxslərdən 813-ü kişi, 2202-si isə qadın olub. Statistika göstərir ki, qadınlarda bu xəstəlik kişilərlə müqayisədə xeyli yüksək faizlə qeydə alınır. Mütəxəssislər bu vəziyyəti bir sıra bioloji və həyat tərzi ilə bağlı səbəblərlə izah edirlər.
Son üç ilin məlumatları ilə müqayisədə ötən il qalxanabənzər vəzi xəstəliklərinin yayılmasında artım müşahidə edilir. Əsas səbəblər sırasında autoimmun xəstəliklərin artması, stressin təsiri və həyat tərzinin dəyişməsi ön plana çıxır. Qadınlarda bu xəstəliklərin daha çox rast gəlinməsi beynəlxalq elmi araşdırmalarla da təsdiq olunur.
Hormonal dəyişikliklər əsas səbəblərdəndir
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Qalxanvari vəzin düşmənləri: Yod və…
Endokrinoloqların fikrincə, qadınlarda hamiləlik, menstruasiya və menopauza kimi dövrlərdə baş verən hormonal dəyişikliklər qalxanabənzər vəzinin funksiyasını zəiflədə bilər. Estrogen hormonu da bu vəzin fəaliyyətinə birbaşa təsir göstərərək bəzi hallarda nodulların və ya iltihab proseslərinin yaranmasına səbəb olur.
Beynəlxalq “Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism” jurnalında dərc edilən tədqiqatlara görə, qadınlar kişilərlə müqayisədə 5-8 dəfə daha çox qalxanabənzər vəzi xəstəliklərinə tutulurlar. Bu fərq, əsasən, qadınlarda immun sisteminin fərqli fəaliyyət göstərməsi ilə əlaqələndirilir.
Qalxanabənzər vəzi xəstəliklərinin risk faktorları
Qalxanabənzər vəzinin xəstəliklərinə tutulma riskini artıran bəzi faktorlar bunlardır:
Autoimmun xəstəliklər: Hashimoto tiroiditi və Graves xəstəliyi kimi autoimmun xəstəliklər qalxanabənzər vəzinin xəstəliklərinə səbəb ola bilər.
Hamiləlik və doğuş sonrası dövr: Hamiləlik və doğuş sonrası dövr hormonal dəyişikliklərə səbəb olaraq qalxanabənzər vəzinin xəstəliklərinə yol aça bilər.
Stress və Həyat Tərzi: Uzun müddətli stress, qeyri-sağlam qidalanma və yuxu rejiminin pozulması qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Yod defisiti: Yod çatışmazlığı qalxanabənzər vəzinin böyüməsinə səbəb ola bilər.
Yerli vəziyyət və risk faktorları
Azərbaycanda bu xəstəliklərin artmasında həm ətraf mühit faktorları, həm də iodin çatışmazlığı mühüm rol oynayır. Xüsusilə iodin çatışmazlığı fonunda yaranan zob və digər qalxanabənzər vəzi problemləri regionun bəzi ərazilərində daha sıx rast gəlinir.
Mütəxəssislər vətəndaşlara ildə bir dəfə qalxanabənzər vəzin funksiyasını yoxlatmağı tövsiyə edirlər. Erkən diaqnoz sayəsində bir çox xəstəliklərin qarşısını almaq mümkündür. Sağlam qidalanma, stressin idarə olunması və müntəzəm tibbi müayinələr isə riskin azalmasında mühüm rol oynayır.
Ayşən Rəhim, Bizim.Media
