Azərbaycanda doğuş zamanı ana və uşaq ölümlərinin sayı artıb. Dövlət Statistika Komitəsinin (DSK) məlumatına görə, 2022-ci ildə hamiləlik, doğuş və zahılıq dövründə 18 qadın vəfat edib. Ölüm hallarının 6-sı şəhər, 12-si isə kənd yerlərində baş verib.
2023-cü ildə isə doğuş və zahılıq dövründə ölən anaların sayı 33 nəfər olub. Bu rəqəm son 13 ilin ən yüksək pilləsinə çatıb.
2024 və 2025-ci ilin statistikası açıqlanmasa da, mətbuatda bu ilin ilk aylarında da ana və uşaq ölümləri ilə bağlı dəfələrlə xəbərlərə rast gəlinib.
Bəs ana ölümlərinin əsas səbəbləri nələrdir?
Mövzu barədə Bizim.Media-ya danışan ginekoloq Natəvan Axundova deyib ki, bu səbəblər arasında doğuşdan sonrakı qanaxmalar xüsusi yer tutur:
“Ana ölümü strukturunda bir çox faktorlar ananın ölümünə səbəb ola bilər. Bu səbəblər içərisində qanaxmalar əsas yer tutur. Ən çox rast gəlinən səbəb isə uşaqlığın hipotoniyası, yəni tonusunun düşməsidir.
Bu, iri döllə doğuşlarda, çoxdöllülükdə, təkrar doğuş keçirən qadınlarda, uşaqlığın iltihabi proseslərini, yəni əvvəllər endometrit keçirən, çox abort olunan xəstələrdə daha çox rast gəlinə bilər. Doğuşdan sonra müxtəlif tədbirlərlə qanaxmanı azaltmaq olsa da, bəzən bunun öhdəsindən gəlmək mümkün olmur, bəzən həkim uşaqlığı götürməli olur. Atonik qanaxmalar daha təhlükəlidir, cərrahi müdaxilə tələb edən massiv qanaxmalara keçə bilər”.
Mütəxəssis bildirib ki, travmalar doğuş yollarının zədələnməsi ilə müşahidə edilən qanaxmalar yarada bilər:
“Bu zorakı və ya özbaşına baş verə bilər. Bəzən əsaslandırılmamış stimulyasiyalar sürətli doğuşlara səbəb olur.
Başqa faktorlar, məsələn, cinsiyyət orqanlarının keçirmiş iltihabi xəstəlikləri travmalara yol aça bilər. Amma çox hallarda dölün ölçülərinin doğuş yollarına uyğun gəlməməsi, başın yaxşı konfiqurasiya etməməsi doğuş travmalarına səbəb olur. Çox nadir hallarda uşaqlığın cırılması da baş verə bilər”.
O qeyd edib ki, zahılıq dövründə qanamalar toxuma qalıqları, yəni ciftin hissələrinin qalması səbəbindən də baş verə bilər:
“Əgər doğuşun üçüncü dövründə ciftin tamlığına şübhə olarsa, həkim mütləq şəkildə uşaqlıq boşluğuna baxmalıdır. Qanın laxtalanma sistemində baş verən problemlə əlaqədar da koaulopatik qanaxmalar müşahidə oluna bilər. Bu patalogiyaya az rast gəlinir, amma diqqəti cəlb edir. Bu hansısa faktorun çatışmazlığı, trombositlərin problemləri ilə əlaqədar olaraq yarana bilir.
Biz belə yüksək risk qrupuna aid olan pasiyentləri qabaqcadan aşkar edib, doğuşundan əvvəl planlı şəkildə ixtisas həkiminə göstərir, lazım gəldikdə doğuşda və zahılıq dövründə faktorun özünü ixtisas həkimin nəızaərti altında köçürürük. Əgər uyğun müalicə aparılmasa pasiyenti itirmək mümkündür.
Natəvan Axundova ana ölümlərinə bəzi patologiyaların da səbəb olduğunu vurğulayıb:
“Ana ölümləri strukturunda hamiləliyin ikinci yarısının toksikozları hesab edilən xüsusi patologiyalar var. Bunlara aid olan preeklampsiya, HEELP sindromu ana ölümünə səbəb ola bilər. Sonuncu qaraciyər funksiyasının pozulması, qanda hemoqlobinin düşməsi ilə müşahidə olunan çox ağır bir patologiyadır. Adətən hamiləliyin 2-ci yarısında müşahidə olunur.
Bundan başqa, ürək damar sistemi, ağciyər, böyrək xəstəlikləri fonunda da ana ölümləri mümkündür. Bunun üçün də xəstəliyin vaxtında aşkar edilməsi, ixtisas həkimlərinə yönləndirilməsi, hamiləliyin davam etdirib-etdirilməməsi məsələsi vaxtında həll olunmalıdır.
Bu, çox ciddi problemdir, bəzən həkimin gözündən qaçır, hamilə qadın digər xəstəliyi nəzərə almadan hamiləliyi davam etdirməyə qərar verir. Hamiləlik bir təhrikdir. Əgər qadının hansısa xəstəliyə meyilliyi varsa, hamiləlik bunları üzə çıxara bilir. Belə pasiyentlərin vaxtında aşkar edilməsi ana ölümlərinin sayını əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər”.
Günay Şahmar, Bizim.Media
