Müxtəlif ölkələrdə qeyd edilən Novruz bayramı bir-birindən necə fərqlənir? Onlar arasında ortaq əlaqələr və dəyərlər varmı?
Bizim.Media xəbər verir ki, bu suallara cavab tapmaq üçün Euronews-un müxbirləri geniş material hazırlayıb.
Həmin materialı sizə təqdim edirik:
Azərbaycan
Novruz Azərbaycan xalqının mədəni, milli-mənəvi dəyərlərini, folklorunu, milli kimliyini əks etdirən və təbliğ edən qədim ənənəvi bayramdır. Novruz təbiətin dirçəlişi, bərəkət rəmzidir. Bu, Azərbaycanda qışın getməsinin və yazın gəlişinin simvolu kimi geniş şəkildə qeyd olunur.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra öz tarixi keçmişini, zəngin adət-ənənələrini, milli bayramlarını inkişaf etdirmiş, Novruz bayramı dövlət səviyyəsində geniş şəkildə qeyd olunmağa başlamışdır. 30 ildən artıqdır ki, Azərbaycanın bütün suveren ərazisində qeyd olunur.
Azərbaycanda Novruz bayramının rəsmi qeyd edilməsi martın 21-nə - astronomik Yeni ilin başlanğıcına təsadüf edir. Ancaq azərbaycanlılar bunu bir ay əvvəl nümayişkaranə şəkildə qeyd edirlər. Bayramdan dörd həftə əvvəl hər çərşənbə axşamı tonqal yandırılır və insanlar, ənənəyə görə, odun üstündən bir neçə dəfə tullanmalıdırlar. İlaxır Çərşənbəsi - bayramdan əvvəlki sonuncu çərşənbə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Novruza hazırlıq çox vaxt aparır. Küçələr, meydanlar bəzədilir, ağaclar əkilir, yeni paltarlar tikilir, yumurtalar rənglənir, şirniyyatlar hazırlanır (şəkərbura, paxlava və s.) Hər evin süfrəsində mütləq səməni (yaşıl buğda cücərtiləri) və xonça var. Nimçəyə şirniyyat, qoz-fındıq, şirniyyat qurudulmuş meyvələr qoyurlar. Şalsallama (şalı silkələmək), qurşaqatdi (kəmər atmaq) və qurşaqsallama (kəmər silkələmək). Kosa-Kosa, Çovqan (polo), Fincan-Fincan (stəkan), Qaşıq oyunu (qaşıqla oyun) və çarpışan yumurtalar... Novruzun simvolik simvollarını Keçəl, Kosa, Bahar qızı təzahür etdirir. Onların mənaları belədir: Novruza qədərki dövrü Keçəl təcəssüm etdirməklə yanaşı, təbiətin yenilənməsini ifadə edən bərəkət rəmzi Kosa, təbiətin abadlaşdırılması isə Bahar qızıdır.
Bu gün kişilər kəmərli uzun palto, xəz papaq və ənənəvi çəkmələr, qadınlar ipək və ya məxmər paltar geyinirlər. Bu geyimlər baharın gəlişini qeyd etməklə yanaşı, ənənəvi sənətkarlığın gözəlliyini nümayiş etdirərək Novruz bayramına bayram ab-havasını qatır.
Qazaxıstan
Qazaxlar baharın bərabərliyi olan Novruz bayramını təbiətin yenilənmə dövrünün əsas məqamı kimi qeyd edirlər .
Tarixən Novruz yerin oyanmasını və köçərilərin yaşaması üçün vacib olan otlaqların çoxdan gözlənilən canlanmasını qeyd edən dərin əhəmiyyət kəsb edib.
Hələ köçəri dövrlərdə insanlar qarın əriməsindən sonra yurdlarından çıxır, başqa yaşayış məntəqələrinə dost-tanışa baş çəkməyə gedirdilər. İlk sual belə olur:
"Qışı necə keçdiniz?"
İnsanlar artıq Qazaxıstanda yurdlarda yaşamırlar, lakin yenə də öz qohumları ilə sıx əlaqə saxlamaq istəyirlər və Novruz bayramı məhz bu fürsəti yaradır. Təbii ki, bu, böyük şəhərlərdən daha çox kənd bölgələrində görünür.
Məsələn, Manqistaunun qərb bölgəsində hər tayfa bir yurd ucaldıb orada ziyafət hazırlayır. Bütün qəbilə yurdları bir-birinin yanında olur. Ağsaqqallar görüşüb xəbər mübadiləsi aparırlar, gənclər isə bir-biri ilə görüşür və ənənəvi adət-ənənələrlə tanış olurlar.
Bu gün Qazaxıstan Novruz bayramını daha böyük həvəslə qeyd edir və onu milli birlik nümayişinə çevirir. İndi Nauryznoma adı ilə tanınan 10 günlük tamaşa olan festival, insanların ağsaqqalları ziyarət etdiyi və səmimi salamlaşdığı 14 martda Amal və ya Qovuşma Günü ilə başlayır. Festival martın 21-22-də başa çatır, şəhərləri bayram yurdları, ənənəvi ziyafətlər, köçəri idman növləri və sənətkarlıq yarmarkaları ilə qazax mədəniyyətinin canlı bayramlarına çevirir.
Türkiyə
“Yeni gün” mənasını verən Novruz Türkiyədə yaz bərabərliyi ətrafında, adətən martın 21-də qeyd olunur. Bu qədim bayram yazın gəlişini qeyd edir. Novruz həm də yeniləşməni, insanların birliyini, gələcəyə dair arzuları simvolizə etməsi ilə önəmlidir.
Türkiyədə milli bayram kimi tanınmasa da, kürd və ələvi icmaları üçün ən mühüm mədəni əhəmiyyətə malikdir. Novruz insanları yeni mövsümü qarşılamaq üçün bir araya gətirən canlı şənliklərlə qeyd olunur.
Novruzda Türkiyədə ən çox görülən adətlərdən biri tonqalların yandırılmasıdır. İnsanlar alovların üstündən tullanmaq üçün toplaşırlar, bu, uğursuzluqları geridə qoyub gələn il üçün yaxşı şanslar əldə etmək üçün simvolik bir hərəkətdir.
Xalq rəqsləri, şeir qiraətləri və ənənəvi musiqi ifaları da şənliklərin əsasını təşkil edir, canlı əlaqə üçün ab-hava yaradır.
Türkiyədə də Novruzun özünəməxsus kulinariya ənənələri var. Ailələr baharın gəlişini şərəfləndirmək üçün tez-tez təzə, mövsümi inqrediyentlərdən istifadə edərək xüsusi yeməklər hazırlayırlar.
Yeməyi sevdiklərinizlə bölüşmək bayramın əsas aspektidir.
Digər ölkələrlə müqayisədə Türkiyədə Novruz daha az rəsmiləşsə də, eyni dərəcədə şəndir.
İran kimi ölkələrin rəsmi bayramları və ritualları olsa da, Türkiyədə qeyd etmələr daha çox cəmiyyət tərəfindən idarə olunur və lokallaşdırılır. Festival müxtəlif mədəni qruplar arasında körpü rolunu oynayır, ortaq irsi vurğulayır və birlik hissini aşılayır.
Türk xalqı üçün Novruz sadəcə bir bahar bayramı deyil; keçmişi düşünmək və yeni başlanğıcları səbirsizliklə gözləmək vaxtıdır.
Özbəkistan
Qazaxıstanın cənubunda yerləşən Özbəkistanda Novruz bayramı - yerli xalqlar arasında "Novruz" adlanır - böyük həvəslə qeyd olunur. Bu bayramda cücərmiş buğdadan qalın, şirin bir xörək olan sumalakın hazırlanması və paylaşılması əziz ənənədir. Yemək bişirmə prosesi mühüm bir işdir, dostlar və ailə böyük qazanların ətrafına toplaşır, növbə ilə yeməyi qarışdıraraq gələcək il üçün arzular söyləyirlər.
Özbəklər üçün Novruz milli irsin və mədəni qürurun simvoludur. Ailələr qohumlarını ziyarət edir və küçələr xalq musiqisi, rəqslər və canlı şənliklərlə şənliyə bürünür. Ənənəvi ifaçılar dastan mahnıları ilə tamaşaçıları ovsunlayır, rəqs qrupları isə ifadəli hərəkətləri ilə məşhur olan özbək xalq rəqslərini ifa edirlər.
Bu bayram münasibəti ilə insanlar "Novruz mübarək!" və ya "Novruz bayramınız mübarək!" deyərək firavanlıq və xoşbəxtlik üçün hərarətli arzularını bir-birlərinə çatdırırlar. Özbəkistanda yeni mövsümü qarşılayan Novruz birlik, yeniləşmə və nikbinlik ruhunu aşılayır.
Bizim.Media
