“Ərdoğan Qurban bayramının əvvəlində Paşinyanla telefon danışığı aparıb. O, bildirib ki, diaspor erməniləri və radikallar Ermənistana sabitlik gətirməyəcəklər. Səfirlliklərin bərpası və Türkiyə ilə Ermənistan arasında sərhəd qapılarının açılması istiqamətində ciddi irəliləyişlər əldə olunub. Hazırda Dağlıq Qarabağ üzrə sülh sazişi prosesi gedir. Ermənilər vaxtaşırı atəşkəsi pozurlar. Amma Tehran görüşündə bunun gündəmdə olacağı gözlənilmir”.
Bu qədər çoxşaxəli məlumatı Bizim.Media-ya verdiyi açıqlamada Türkiyədə yaşayan siyasi ekspert İrfan Kaya söyləyib.
Türkiyəli ekspert əmindir ki, 19 iyul 2022-ci il Ərdoğan, Putin və İran lideri Rəisinin Tehranda keçiriləcək görüşün ictimaiyyətə açıqlanan və qapalı məqamlarının yeganə mövzusu Suriya olacaq.
“İran, Türkiyə və Rusiya daha əvvəl Astana və Soçidə Suriya probleminin həlli üçün görüşmüş, əldə olunan razılaşma çərçivəsində Suriyada qismən sülh bərpa olunmuşdu. Türkiyənin Suriya ərazisinin Türkiyə sərhədinə yaxın hissələrində “Fərat Qalxanı”, “Zeytun budağı” və “Sülh bulağı” adı altında hərbi nəzarət zonaları yaratması bir tərəfdən terrorla mübarizə, həm də siyasi sabitliyin təmin edilməsi və ərazinin qorunması məqsədinə xidmət edirdi. Ancaq bu məqamda Fəratın şərqində geniş ərazilərin PKK-nın uzantısı YPG-nin nəzarətində qalması, “Mümbiç” və “Tel Rıfat” bölgələrində terror fəaliyyətlərinin davam etməsi Türkiyədə narahatlıq doğurur. İran administrasiyası Suriya ərazisini tərk edən rus əsgərlərini öz qüvvələri ilə əvəz etmək istəyir. İran və Rusiya Əsəd rejimini dəstəkləyir. Türkiyə isə xalqına qarşı silah işlədən bu rejimin devrilməsini arzu edir”.
İranın Suriyada artan gücünün İsrail üçün təhlükə kimi qiymətləndirildiyini deyən ekspert açıqlamasına əlavə edib ki, Türkiyənin Suriyada əsas məqsədi terroru durdurmaqdır:
“İranın Suriyada artan nüfuzu İsrail tərəfindən əsas təhlükə kimi qiymətləndirilir. İsrailin ABŞ-a təzyiqi nəticəsində Vaşinqton rəhbərliyi bu ölkədəki YPG və PKK ünsürlərinə dəstək verir ki, bu da Suriyanın parçalanması üçün edilir. Rusiya bir tərəfdən rejimə dəstəyini davam etdirir, digər tərəfdən Türkiyə vasitəsilə Suriyaya BMT-nin xətti ilə edilən humanitar yardımın qarşısını almağa çalışır. Hadisələrin gedişatı göstərir ki, havada yeni bir qaçqın dalğasının ortaya çıxacağı qorxusu var. Rusiya və Suriya rejiminin dəstəklədiyi İdlibdə tələyə düşmüş 4 milyon müxalif insan var. Türkiyə bu mövzuda həssaslığını ifadə edərək, İran və Rusiya ilə birlikdə həll yolu axtarmağa üz tutub.
Digər məsələ Fəratın şərqində və qərbində Türkiyə sərhədlərinə yaxın bölgələrdə həm ABŞ, həm də Rusiya ilə 35 km enində dəhliz yaradılmasıdır. Ona görə də, Türkiyə Fəratın qərbində Tel Rifat və Mənbic, Fəratın şərqində isə Aynel Arap və Qamışlı bölgələrini terrordan təmizləmək istəyir”.
Siyasi şərhçi açıqlamasında bildirib ki, Tehran sammitində ABŞ administrasiyasının Suriyanı parçalama cəhdləri də müzakirə olunacaq və ABŞ-a Suriyanın bölünməyəcəyi ilə bağlı mesaj veriləcək:
“Türkiyə və Rusiyanın bu məsələ ilə bağlı ziddiyyətli açıqlamaları və beynəlxalq konyukturda baş verən proseslərə görə əməliyyatı təxirə salıb. Ancaq bu zirvənin nəticəsi olaraq Türkiyənin Fəratın şərq və qərbində yeni əməliyyat başlaya bilər. Tehran sammitində ABŞ administrasiyasının Suriya siyasətindəki ziddiyyətlər, mübarizə adı altında başqa bir terror təşkilatına dəstək verməsi və Suriyanı parçalamaq cəhdləri də müzakirə olunacaq.
Nəticə etibarı ilə deyə bilərik ki, sammitdə Türkiyə, İran və Rusiya liderləri ərəb baharından sonra Suriyaya sabitlik gətirmək üçün hərəkətə keçəcəklər. Burada ölkələrin həssaslıqları bir-birindən fərqlənir.
Taxıl dəhlizi və Ukrayna müharibəsinin kölgəsində baş tutacaq sammitdə Suriyanın bütün problemlərinin həll olunacağı gözlənilmir. Türkiyə qaçqınların geri qayıtmasını asanlaşdırmaq üçün beynəlxalq ictimaiyyətin maliyyə dəstəyi ilə Suriyada evlər tikməyə başlayıb. İran və Rusiya isə Türkiyənin Əsəd rejimi ilə birbaşa əlaqələr qurmasını istəyir. Ərdoğanın bu məsələdə mövqeyi çox aydındır. Türkiyə öz xalqına barel bombaları ilə hücum edən Əsəd rejimi ilə barışmayacaq”.
Leyla Şah, Bizim.Media
