Polşa baş nazirinin müavini və xarici işlər naziri Radoslav Sikorski NATO daxilində Avropanın öz təhlükəsizliyinə daha çox məsuliyyət daşımasını təmin edəcək daimi Avropa qüvvələrinin yaradılmasının tərəfdarı olduğunu bildirib.
Onun sözlərinə görə, “Avropa legionu”na qitənin müxtəlif ölkələrindən təcrübəli hərbçilər, o cümlədən müharibə başa çatdıqdan sonra ukraynalı veteranlar cəlb oluna bilər.
Sikorski vurğulayıb ki, söhbət NATO-ya alternativ yaratmaqdan getmir. Legion Alyans daxilində Avropa komponentini gücləndirməli və NATO ilə rəqabət aparmamalıdır.
Polşanın “Avropa legionu” ideyası əslində klassik mənada vahid Avropa ordusu yaratmaqdan daha realist, lakin siyasi baxımdan kifayət qədər ambisiyalı layihədir. Bu ideyanı 2026-cı ilin əvvəlində Polşanın xarici işlər naziri Radoslav Sikorski gündəmə gətirib. Onun təklifinə görə, milli ordular birləşdirilməməli, əvəzində Aİ ölkələri və hətta namizəd dövlətlərin vətəndaşlarından ibarət ayrıca, başlanğıcda briqada səviyyəsində qüvvə yaradılmalıdır.
Niyə məhz indi?
Burada əsas səbəb Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasının dəyişməsidir. Ukrayna müharibəsi göstərdi ki, Avropanın iqtisadi gücü ilə hərbi imkanları arasında ciddi fərq var. Digər tərəfdən, ABŞ-ın Avropanın təhlükəsizliyində əvvəlki qədər böyük rol oynayıb-oynamayacağı barədə müzakirələr güclənib.
Polşa bu dəyişiklikləri xüsusilə ciddi qəbul edir. Varşava həm müdafiə xərclərini artırır, həm də NATO-nun şərq cinahında daha böyük rol oynamağa çalışır. 2026-cı ilin iyulunda Polşa hökuməti Fransa və Britaniya qüvvələrinin iştirakı ilə təlimlərə ev sahibliyi edəcəyini və ölkəsində müttəfiq qüvvələrin daimi yerləşməsi üçün infrastruktur hazırlayacağını açıqlayıb
“Avropa legionu” NATO-ya alternativdir?
İndiki halda bu qətiyyən belə görünmür. Sikorskinin öz yanaşmasına görə, bu qüvvə Rusiya kimi böyük hərbi gücə qarşı NATO-nu əvəz edəcək ordu deyil. O, daha çox Şimali Afrika, Balkanlar və Avropanın yaxın ətrafında aşağı və orta intensivlikli böhranlara operativ müdaxilə edə biləcək qüvvə kimi düşünülür.
Bu, çox mühüm məqamdır. Çünki Avropa İttifaqının əsas problemi yalnız hərbi texnika çatışmazlığı deyil, siyasi qərarın sürətlə qəbul edilməsi və həmin qərarı icra edəcək daimi hərbi mexanizmin zəifliyidir.
Başqa sözlə, “Avropa legionu”nun əsas üstünlüyü tank və təyyarələrin sayından çox hazır vəziyyətdə olan, müxtəlif ölkələrin hərbçilərindən formalaşmış vahid struktur yaratmaq ola bilər.
Polşanın məqsədi yalnız Avropanı müdafiə etmək deyil
Burada Polşanın xüsusi marağı açıq görünür. Polşa Avropanın şərqində yerləşir və Rusiya ilə bağlı təhlükəsizlik məsələlərinə Qərbi Avropadan daha sərt yanaşır. Buna görə Varşava istəyir ki, Avropanın təhlükəsizlik siyasətində əsas söz sahiblərindən birinə çevrilsin.
Bu baxımdan “Avropa legionu” Polşaya iki üstünlük verə bilər.
Birincisi, Avropanın müdafiə siyasətində siyasi çəkisini artırmaq;
İkincisi, Şərqi Avropanın təhlükəsizlik gündəmini Brüssel səviyyəsinə çıxarmaq...
Maraqlıdır ki, Sikorski bu ideyanı daha əvvəl də müdafiə edib və 2024-cü ildə 5–10 min nəfərlik könüllü “Avropa legionu” ideyasından danışıb.
Ən böyük problem: kim əmr verəcək?
Layihənin ən çətin tərəfi məhz budur. Əgər legion Aİ büdcəsindən maliyyələşirsə, siyasi baxımdan kimə tabe olacaq? Avropa Komissiyasına? Avropa Şurasına? Aİ-nin Siyasi və Təhlükəsizlik Komitəsinə? Yoxsa ayrıca hərbi komandanlığa?
Sikorskinin ilkin konsepsiyasında legionun Aİ büdcəsindən maliyyələşməsi və Aİ-nin Siyasi və Təhlükəsizlik Komitəsinin siyasi nəzarəti altında olması nəzərdə tutulurdu.
Bu isə Avropanın ən həssas problemlərindən birini ortaya çıxarır. Ən azı 27 Avropa ölkəsi təhlükəsizlik məsələsində eyni siyasi qərara gəlməlidir.
Üstəlik, üzv ölkələrin hamısı hər bir əməliyyatı dəstəkləməlidir. Çünki bir ölkə əməliyyata qarşı çıxırsa, legion hərəkət edə bilməyəcək. Üstəlik hərbi razılaşma günlərlə və bəlkə aylarla çəkə bilər. Bu isə ordunun operati hərəkətinə ciddi əngəllər yarada bilər.
Ukrayna faktoru
2026-cı ildə ideyanın daha geniş müzakirəyə çıxmasının başqa bir tərəfi də Ukraynadır. Ukrayna müharibəsi Avropaya böyük miqyasda real döyüş təcrübəsi qazandırıb. Buna görə gələcək Avropa təhlükəsizlik strukturlarında Ukrayna hərbçilərinin təcrübəsindən istifadə edilməsi ideyası getdikcə daha çox səslənir.
Lakin burada həssas bir məqam var. Ukraynanın döyüş təcrübəsi Avropa üçün böyük resurs ola bilər. Amma müharibədən çıxmış ölkənin öz təhlükəsizlik ehtiyacları da nəzərə alınmalıdır.
“Avropa legionu” ideyasının əsl əhəmiyyəti onun neçə min hərbçidən ibarət olacağında deyil. Əsas məsələ Avropanın təhlükəsizlik sahəsində ABŞ-dan daha çox öz imkanlarına söykənmək istəyinin institusional formaya çevrilməsidir.
Amma burada bir paradoks var. Avropa həm strateji muxtariyyət istəyir, həm də NATO-nu zəiflətmək istəmir. Buna görə ən real model NATO-nu əvəz edən “Avropa ordusu” yox, NATO ilə paralel fəaliyyət göstərən, Aİ-nin böhranlara sürətli müdaxilə imkanını artıran məhdud, peşəkar və daimi qüvvə ola bilər.
Polşanın təklifi də məhz bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Varşava artıq “Avropanı kim qoruyacaq?” sualına sadəcə Vaşinqtonun cavab verməsini gözləmək əvəzinə, Avropanın öz hərbi məsuliyyətini artırmasını tələb edir. Bu isə Ukrayna müharibəsindən sonra Avropada yaranan ən ciddi geosiyasi dəyişikliklərdən biridir.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
