8 avqust Cənubi Qafqaz üçün mühüm diplomatik və iqtisadi qərarlarla yadda qaldı.
Bizim.Media minval.az-a istinadən xəbər verir ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan sülh prosesinin irəlilədilməsi məsələlərini müzakirə edib, ABŞ Prezidenti Donald Tramp Azərbaycan liderinə şəxsən zəng edib, ABŞ Dövlət Departamenti isə 201 milyon dollar kapitala malik Transxəzər Sahibkarlıq Fondunun yaradıldığını elan edib.
Bütün bunlar Vaşinqtonda keçirilmiş sülh sammitindən düz bir il sonra baş verib və həmin vaxt əldə olunan razılaşmaların tədricən siyasi müstəvidən praktiki mərhələyə keçdiyini göstərib.
Bir gün ərzində Cənubi Qafqazın yeni reallığının üç əsas istiqaməti ön plana çıxıb: Bakı ilə İrəvan arasında siyasi normallaşma, Azərbaycanın ABŞ-la strateji münasibətlərinin möhkəmləndirilməsi və Orta Dəhlizin iqtisadi baxımdan gücləndirilməsi.
Bu səbəbdən 8 avqust hadisələrini yalnız simvolik ildönümü kimi deyil, son bir ildə sülh prosesinin nə qədər irəlilədiyini göstərən mühüm mərhələ kimi qiymətləndirmək olar.
Azərbaycan Prezidentinin Mətbuat Xidmətinin yaydığı məlumata görə, İlham Əliyev və Nikol Paşinyan 8 avqust 2025-ci ildə Donald Trampın dəstəyi ilə keçirilmiş Vaşinqton sammitinin birinci ildönümü münasibətilə fikir mübadiləsi aparıblar.
Tərəflər ABŞ Prezidenti və Amerika hökumətinin sülh prosesinin irəlilədilməsindəki rolunu xüsusi qeyd edib, münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində əldə olunan irəliləyişləri vurğulayıb və davamlı sülhün, sabitliyin, nəqliyyat əlaqələrinin və iqtisadi əməkdaşlığın təmin olunması üçün səylərin davam etdirilməsinin vacibliyini bildiriblər.
Həmin gün Donald Tramp İlham Əliyevə telefonla zəng edib. Azərbaycan Prezidenti ABŞ liderinə Vaşinqton sammitinin təşkilinə və sülh gündəliyinə verdiyi töhfəyə görə təşəkkür edib. Tramp isə öz növbəsində İlham Əliyevin sülh prosesindəki rolunu yüksək qiymətləndirib.
Tərəflər ötən il ərzində regionda sülh və sabitliyin qorunduğunu, onları təhlükə altına ala biləcək heç bir insidentin baş vermədiyini də xüsusi vurğulayıblar.
Bu, prinsipial əhəmiyyət daşıyan məqamdır. Çünki diqqət artıq yalnız müharibənin olmamasından deyil, davamlı sülh nizamının formalaşdırılmasından gedir.
Baş verən dəyişikliklərin ən inandırıcı göstəricilərindən biri isə iqtisadi sahədə müşahidə olunur.
Azərbaycan Ermənistana neft məhsulları ixrac edir, onun ərazisindən Ermənistana və Ermənistandan digər istiqamətlərə yük daşımaları həyata keçirilir, iki ölkə arasında ticarət əlaqələri formalaşır. Halbuki yaxın keçmişdə Bakı ilə İrəvan arasında belə əməkdaşlığı təsəvvür etmək çətin idi.
Bu proseslərin yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi əhəmiyyəti var. Onilliklər ərzində münaqişə və bağlı sərhədlərlə əlaqələndirilən marşrutlar tədricən normal iqtisadi fəaliyyətin elementlərinə çevrilir. Beləliklə, iqtisadi qarşılıqlı asılılıq sülhün davamlılığına əlavə amil kimi çıxış edir.
Məhz bu kontekstdə TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity – Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu) layihəsinin həyata keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu layihə dəmir yolu, avtomobil, enerji və rəqəmsal infrastrukturların inkişafını nəzərdə tutan multimodal tranzit marşrutudur.
ABŞ tərəfinin məlumatına görə, Ermənistanda dəmir yolu layihəsi ilə bağlı artıq mühəndis-axtarış işlərinə başlanılıb. Azərbaycan isə öz ərazisində avtomobil və dəmir yolu infrastrukturunun tikintisini demək olar ki, başa çatdırıb.
İlham Əliyev Trampla söhbəti zamanı işlərin yekun mərhələsində olduğunu təsdiqləyib və Ermənistanda müvafiq tikinti işlərinə tezliklə başlanacağına ümid etdiyini bildirib.
Vaşinqton razılaşmalarının iqtisadi əhəmiyyəti isə Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri ilə məhdudlaşmır.
Sammitin birinci ildönümü münasibətilə ABŞ Dövlət Departamenti kapitalı 201 milyon dollar olan Transxəzər Sahibkarlıq Fondunun yaradıldığını elan edib.
Bu yaxınlarda seçilmiş direktorlar şurası tərəfindən idarə olunacaq fondun məqsədi Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyada Transxəzər Ticarət Marşrutu – Orta Dəhliz boyunca özəl investisiyaların təşviq edilməsidir.
ABŞ diplomatları bu təşəbbüsü birbaşa Vaşinqton razılaşmaları ilə əlaqələndiriblər. Onlar xatırladıblar ki, bir il əvvəl Donald Tramp İlham Əliyev və Nikol Paşinyanı Ağ Evdə qəbul edib və Birgə Bəyannamənin imzalanmasına şahidlik edib.
ABŞ Dövlət Departamentinin bəyanatında vurğulanır ki, TRIPP layihəsi həyata keçirilmə yolundadır. Sülhün əldə olunması isə ABŞ, Azərbaycan və Ermənistan arasında əlaqələrin gücləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaradıb.
Vaşinqton hər iki ölkə ilə əməkdaşlığı davam etdirməyə hazır olduğunu təsdiqləyib.
Bununla paralel olaraq Bakı ilə Vaşinqton arasında ikitərəfli gündəlik də inkişaf edir.
İlham Əliyev və Donald Trampın telefon danışığı zamanı strateji tərəfdaşlıq haqqında sənədin imzalanması tarixi hadisə kimi qiymətləndirilib. Tərəflər Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu qeyd ediblər.
İlham Əliyev, həmçinin ABŞ Prezidentinə Azərbaycanın G20-yə dəvət olunmasına görə təşəkkür edib və bunu ölkəyə göstərilən xoş münasibətin ifadəsi kimi qiymətləndirib.
Beləliklə, Vaşinqton sammitindən bir il sonra bir neçə sabit tendensiyadan danışmaq mümkündür.
Əvvəla, sülh artıq yalnız siyasi bəyanat olmaqdan çıxır. Əmtəə axınları, tranzit və infrastruktur layihələri tərəflərin sabitliyin qorunmasında maddi marağını artırır. İqtisadiyyat əvvəlki qarşıdurma məntiqinə qayıdışa qarşı bir növ sığorta mexanizminə çevrilir.
Eyni zamanda ABŞ yeni regional proseslərdə iştirakını institusional şəkildə möhkəmləndirməyə çalışır.
Transxəzər Sahibkarlıq Fondunun 201 milyon dollarlıq kapitalı iri beynəlxalq infrastruktur layihələri baxımından böyük məbləğ sayılmaya bilər. Lakin burada əsas məsələ siyasi siqnal və bu vəsaitin ardınca özəl kapitalın cəlb olunması imkanlarıdır.
Fondun yaradılmasının Vaşinqton sammitinin ildönümünə təsadüf etməsi də göstərir ki, ABŞ Cənubi Qafqazda sülhü yalnız diplomatik nailiyyət kimi deyil, Avropanı Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ilə birləşdirən Orta Dəhlizin inkişafına yönəlmiş daha geniş strategiyanın bir hissəsi kimi nəzərdən keçirir.
Bu fonda Azərbaycanın geosiyasi çəkisi də artır.
ABŞ-la strateji tərəfdaşlıq, G20-yə dəvət və yeni nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsində Bakının əsas rol oynaması Azərbaycanın mövqelərini gücləndirir.
Ermənistan isə öz növbəsində uzun illər davam edən nəqliyyat-iqtisadi təcriddən çıxmaq və yeni regional iqtisadi zəncirlərə inteqrasiya etmək imkanı əldə edir.
Lakin proses hələ başa çatmayıb.
Hazırda yalnız paraflanmış sülh sazişinin tam imzalanması qarşıdakı normallaşma prosesinin əsas məsələlərindən biri olaraq qalır. Eyni zamanda TRIPP-in Ermənistan hissəsinin icra müddətləri də mühüm əhəmiyyət daşıyır. İnfrastruktur layihələrinin gecikdirilməsi iqtisadi effektin yaranmasını ləngidə və yaxınlaşma prosesinin dinamikasını zəiflədə bilər.
Bununla belə, 8 avqust 2026-cı il hadisələri cəmi bir il ərzində regional gündəmin nə qədər dəyişdiyini göstərir.
Əgər əvvəllər əsas məqsəd münaqişəni dayandırmaq idisə, indi diqqət ticarət, nəqliyyat, investisiya və infrastruktur layihələrinə yönəlib.
Neft məhsullarının ixracı, yük daşımaları, dəmir və avtomobil yollarının tikintisi, mühəndis-axtarış işləri və investisiya fondunun yaradılması tədricən “sülh və rifah” formulunu praktiki məzmunla doldurur.
Bu temp qorunub saxlanılarsa, Cənubi Qafqaz uzun illər davam edən münaqişələr məkanı statusundan çıxaraq Avropa ilə Asiya arasında əsas nəqliyyat-iqtisadi qovşaqlardan birinə çevrilmək şansı əldə edə bilər.
8 avqust hadisələri göstərir ki, Bakı, Vaşinqton və İrəvan Vaşinqton sammitinin birinci ildönümündən yalnız yekunları nəzərdən keçirmək üçün deyil, yeni regional reallığı möhkəmləndirmək üçün istifadə edirlər.
Bizim.Media
