Azərbaycan Rusiya və Ermənistan arasında 10 niyabvrda imzalanan üçtərəfli sülh razılaşmasından 10 ay keçib. Lakin bu 10 ay müddətində razılaşmadan irəli şərtlərin həyata keçirilməsində ciddi problemlər və yubanmalar müşahidə olunur. Xüsusilə sülh razılaşmasından irəli gələn öhdəlikləri yerinə yetirilməsinə nəzarət edən Rus sülhməramlıların bu işdəki passivliyi problemin miqyasının daha da genişlənməsinə imkan verir.
10 noyabr razılaşmasından irəli gələn öhdəliklərin Rusiya tərəfindən yerinə yetirilməməsi, oxşar addımların Ermənistan tərəfindən də atılmasına səbəb olur və nəticədə üçtərəfli razılaşmanın adi kağız parçasından fərqli olmadığı təəssüratı yaranır. Rusiya və Ermənistanın üçtərəfli razılaşmanı etibarsızlaşdırmaq cəhdləri regionda sülhün və təhlükəsizliyin təmin olunmasının qarşısında duran ən böyük əngəldir.
Lakin unudulmamalıdır ki, regionda sülhün əsas təminatçıcıs təkcə Rusiya deyil. Azərbaycanda İkinci Qarabağ müharibəsinin qalibi kimi sülhün və təhlükəsizliyin əsas təminatçısıdır. Məhz bu səbəblə Rusiya və Ermənistan tərəfindən üçtərəfli razılaşmaya əməl olunmaması Azərbaycanı adekvat addımlar atmağa məcbur edir.
Əgər Rusiya sülhməranlı fəaliyyətini icra edə bilmirsə, Azərbaycan növbəti 5 illikdə bu işi daha yaxşı icra edən qüvvələri (məs.Türkiyə) prosesə cəlb edə bilər.
10 noyabr sazişinə əsasən Rus sülhməramlı kontingenti Qarabağın erməni əhali yaşayan hissəsinə yerləşdirilib. Bu proses həmin bölgədəki erməni silahlılarının çıxarılması ilə parallel olaraq həyata keçirilməli idi. Lakin razılaşmadan keçən 10 aylıq müddətdə erməni silahlılarının bölgədən çıxarılması istiqamətində hər hansı bir tədbir görülməyib. Əksinə erməni silahlıları bəzi ərazilərdə yeni mövqelərin qurulması və məhkəmləndirilməsi istiqamətində fəal iş aparır. Bütün bu proses isə Rus sülhməramlılarının gözü önündə baş verir.
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Ermənistanın Qarabağda törətdiyi 6 EKOLOJİ TERROR – Zəhərlənən Oxçuçay, baltalanan Bəsitçay
Əgər Rusiya Qarabağdakı erməni silahlılarını çıxarmaqda çətinlik çəkirsə, Azərbaycan dövlət sərhədləri daxilində anti-terror əməliyyatı ilə bunu icra edə bilər.
Rus sülhməramlıları Qarabağda atəşkəsin təmin olunmasına nəzarət etməli və tərəflər arasında yeni toqquşma riskini aradan qaldırmalı idi. Lakin razılaşmadan irəli gələn bu öhdəlik bu günədək tam şəkildə yerinə yetirilməyib.
Əksinə, Rusiyanın “himayəçi” mövqeyi erməni silahlılarının Azərbaycan ərazilərində terror fəaliyyətləri icra etməsi və atəşkəsi müntəzəm olaraq pozması ilə nəticələnib.
Rusiya razılaşmadan irəli gələn “Zəngəzur dəhlizi”-nin açılması üçün Ermənistanı məcbur edə bilmirsə, Azərbaycan ordusu bunu etməyə qadirdir.
Razılaşmaya əsasən Azərbaycanın Qərb rayonlarını Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə əlaqələndirən “Zəngəzur dəhlizinin” açılması nəzərdə tutulurdu. Lakin Ermənistan tərəfinin açıq şəkildə bundan imtina etməsinə baxmayaraq Rusiya razılaşma tərəfi kimi baş verənləri səssizcə izləməyi üstün tutur. Sanki razılaşmada belə bir müddəa heç nəzərdə tutulmayıb. Dolayı yolla Rusiya iki ölkə arasındakı sülhməramlı missiyasının ciddi təsir gücünə malik olmadığını göstərmiş olur.
Əgər Rusiya regionda İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra yaranan reallığı qəbul etməkdə çətinlik çəkirsə, Azərbaycan mövcud reallığı qoruya və davam etdirə bilər.
Rusiya Ermənistanı və Qarabağdakı erməni silahlı qruplarını silahlandırmaqla sülhməramlı missiyasını kobud şəkildə pozur.
Rusiya məqsədli şəkildə Ermənistanı silahlandırır və Ermənistanda revanşist fikirlərin meydana çıxması üçün zəmin hazırlayır. Öz sülhməramlı öhdəliyini kobud şəkildə pozan Rusiya Ermənistana və Qarabağdakı ermənilərə himayədarlıq etdiyini göstərir. Regionu yenidən silahlandıran Rusiyanın bu cür addımları ilə davamlı sülhün təmin olunması prosesini şübhə altına salır.
Rəvan Əliyev, Bizim.media
