Müasir siyasətçilər artıq uzun müddətdir ki, yalnız reytinqlər üçün deyil, həm də özünəməxsus "vayb" (abu-hava) yaratmaq uğrunda mübarizə aparırlar. Bəziləri Netflix-in qanqsterlərinə, digərləri "Ostrıye kozıryki" (Peaky Blinders) serialının qəhrəmanlarına bənzəməyə çalışır, üçüncülər isə "güclü texnokrat" obrazı formalaşdırırlar. Və bütün bunlar artıq uzun zamandır ki, çıxışlar, şüarlar və ya diplomatiya qədər siyasətin ayrılmaz bir hissəsinə çevrilib.
Bizim.Media xəbər verir ki, ispaniyalı tədqiqatçı Ana Velasko Molpeseres "Fashion and Politics: The Appearances of Power" (Dəb və Siyasət: Hakimiyyətin Görünüşü) adlı esse-kitabında yazır ki, siyasətdə neytral geyim anlayışı yoxdur. İstənilən xırda detal bir bəyanata çevrilir. Xüsusilə də siyasətçilərin fasiləsiz kameralar qarşısında yaşadığı, hər bir fotonun anındaca memə, simvola və ya şəxsi brendin elementinə çevrildiyi müasir dövrdə bu, daha qabarıq görünür.
Donald Tramp üçün belə bir element qırmızı qalstukdur. Sergey Lavrov üçün — üzərində "SSRİ" yazılmış sviterdir. Emmanuel Makron üçün — "Avropasayağı Top Gun" eynəkləridir. Nikol Paşinyanın qarderobunun virusa çevrilən elementi isə baş geyimləri oldu. Lakin siyasi "drip" (geyim tərzi) təhlükəli bir oyundur, xüsusən də bunu başındakı fetr şlyapası özündən daha xarizmatik görünən bir insan oynayırsa...
Trampın qırmızı qalstuku və "alfa-erkək" sehri
Donald Tramp vizual siyasətdə demək olar ki, dahidir. Onun parlaq qırmızı qalstuku artıq çoxdan müstəqil bir siyasi simvol kimi qəbul edilir. Üstəlik, bu simvol eyni vaxtda bir neçə səviyyədə işləyir. Qırmızı rəng hər zaman aqressiya, enerji və dominantlıqla assosiasiya olunur. Lakin daha önəmli bir məqam var: Tramp klassik kişi üslubunun qaydalarını şüurlu şəkildə pozur. Onun qalstuku demək olar ki, həmişə normadan uzun olur, bir qədər şişirdilmiş və hətta karikatur mənzərə yaradır.
Lakin məhz məsələnin mahiyyəti də bundadır. Tramp "mükəmməl" görünməyə çalışmır. O, özünə o qədər güvənən bir insan obrazı qurur ki, hətta qaydaları pozmağı da özünə rəva bilər. Və bu qəsdən edilən qeyri-adilik onun davranış tərzi, ritorikası və ictimai obrazı ilə mükəmməl şəkildə üst-üstə düşür. Nəticədə, bu aksesuar siyasi xarakterin bir hissəsi kimi işləməyə başlayır.
SSRİ sviteri və Lavrov effekti
Əgər Tramp öz vizual kodunu illərlə qurubsa, Sergey Lavrov cəmi bircə sviterlə dərhal virus effekti yaratmağı bacardı.
Rusiya XİN rəhbəri Rusiya və ABŞ liderlərinin görüşünə üzərində "СССР" (SSRİ) yazılmış ağ sviterdə gələndə fotoşəkillər anındaca mediada sürətlə yayıldı. Bənzər sviterlərin satışı bir neçə saat ərzində kəskin şəkildə artdı.
Sonradan Lavrov bu seçimi sadəcə belə izah etdi: "Mən Sovet İttifaqında doğulmuşam". Lakin həmin ana qədər sviter artıq müstəqil bir siyasi simvola — nostalji, nümayişkaranə kimlik və yüngül provokasiyanın (təxribatın) qarışığına çevrilmişdi.
Makron, Top Gun və bir siyasi alət kimi eynək
Emmanuel Makron daha incə işləyir. Onun üslubu nadir hallarda təsadüfi olur, bəzən isə ilkin olaraq heç bir dəb bəyanatı kimi nəzərdə tutulmayan aksesuarlar da virusa çevrilir.
Makronun Davos forumunda taxdığı göy rəngli "Henry Jullien" aviator eynəkləri ilə də məhz belə oldu. Format etibarilə hər şey sadəcə gözdəki problemi gizlətmək cəhdi ilə başlasa da, nəticədə eynəklər Fransa prezidentinə gözlənilmədən "Top Gun" üslubunda olan müasir avropalı texnokrat imici qazandırdı.
Güzgülü linzalar o qədər kinematoqrafik görünürdü ki, Donald Tramp hətta tribunadan çıxışı zamanı onunla ayrıca məzhəkə də etdi. Deməli, aksesuar ideal şəkildə işləmişdi: fotolar dərhal mediaya yayıldı, eynəklərin özü isə forumun iqtisadi gündəmindən daha aktiv müzakirə olunmağa başladı.
Maduronun idman forması və virusa çevrilən hudi effekti
Geyimin özünün müstəqil siyasi həyatını yaşamağa başlamasının ən qəribə nümunələrindən biri Nikolas Maduro və onun boz rəngli "Nike Tech Fleece" idman kostyumu ilə bağlı hekayə oldu.
Venesuela prezidentinin saxlanılmasından sonra Maduronun boz hudi və idman şalvarındakı fotoları sosial şəbəkələrdə dərhal virus kimi yayıldı. Adi bir idman forması gözlənilmədən populyarlaşdı: həmin kostyum kütləvi şəkildə satın alınmağa başladı, "Nike geyinmiş diktator" obrazı isə qəfildən internet mədəniyyətinin bir hissəsinə çevrildi.
Buna görə də ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Pekinə səfəri zamanı demək olar ki, eyni "Nike Tech Fleece" kostyumunda görünəndə, bu artıq təsadüf deyil, tam bir vizual bəyanat kimi qəbul edildi. Xüsusilə nəzərə alsaq ki, Rubio uzun müddət Maduronun ən sərt tənqidçilərindən biri olub.
"Duxov" kepkalı erməni Çe Qevarası
Paşinyanın ən tanınan obrazı fetr şlyapalardan və qarderobuna "siyasi qanqster" vaybı əlavə etmək cəhdlərindən çox-çox əvvəl yaranıb. Bu, "məxməri inqilab"ın və yerli miqyaslı "erməni Çe Qevarası" imicinin bir hissəsinə çevrilən rəmzi "Դուխով" (Duxov) kepkası idi. Saqqal, arxa çantası, küçə etirazları, "xalqın içindən çıxmış insan" obrazı...
Daha sonra isə kepkalar, şlyapalar və səkkizbucaqlı papaqlar Paşinyanın vizual koduna o qədər dərindən daxil oldu ki, sanki onun özündən ayrı, müstəqil şəkildə mövcud olmağa başladılar.
Ehtimal ki, bu addım "xarakteri olan siyasətçi" obrazı — quru diplomatik geyim qaydalarından kənarda dayanan, daha kəskin, xarizmatik və "xəlqi" bir insan təəssüratı yaratmalı idi.
Lakin məhz burada vizual siyasətin əsas paradoksu ortaya çıxır: Qaydaların pozulması yalnız o zaman işə yarayır ki, bu addım şəxsiyyətin təbii davamı kimi görünsün.
Tramp böyüdülmüş qırmızı qalstuku özünə rəva bilər, çünki onun ictimai obrazı nümayişkaranə özünəinam və qəsdən edilən mübaliğə üzərində qurulub. Makron aviator eynəkləri taxa bilər, çünki onun üslubu illərdir müasir Avropa lideri (hətta bir az komik və yaraşıqlı olsa belə) obrazı ətrafında formalaşıb.
Paşinyanda isə bu vizual konstruksiya bəzən siyasətçinin öz obrazı ilə kəskin ziddiyyət təşkil edir. Hərdən elə bir təəssürat yaranır ki, baş nazir gah "Xaç atası" (The Godfather), gah da "Ostrıye kozıryki" qəhrəmanının estetikasını qurmağa çalışır. Lakin hələ ki, bütün bu siyasi təmtərağın (political drip) altından ən çox Brejnev və ya Qorbaçov elementləri boylanır; sanki başındakı fetr şlyapa sahibindən daha çox can yandırır.
Ən gülməlisi odur ki, digər siyasətçilərin hətta ən mübahisəli və yerli-yerində memə çevrilən obrazları belə vizual olaraq bahalı, səliqəli və düşünülmüş görünür. Tramp öz nəhəng qırmızı qalstuku ilə, Lavrov "SSRİ" yazılı sviterində, Makron "Top Gun" eynəklərində, hətta həbsindən sonra boz hudidə olan Maduro belə — hamısı sanki daxilən nəyi inşa etməyə çalışdıqlarını dərk edirmiş kimi təsir bağışlayırlar.
Paşinyanın geyindiyi palto və kostyumlar isə tez-tez elə təəssürat yaradır ki, sanki onların yeganə vəzifəsi — bu insana imicində qətiyyən çatışmayan o ciddiliyi və "çəkini" təcili şəkildə qazandırmaqdır. Və nəticədə xarizmatik bir siyasi "bad guy" (pis oğlan) əvəzinə, çox vaxt əyninə pis oturan kostyum geyinmiş kolxoz sədri effekti ortaya çıxır.
Yeri gəlmişkən, baş nazirin kostyumları da vəziyyəti daha da qəlizləşdirir. Onlar tez-tez nəyin bahasına olursa-olsun insana "nüfuz" və "çəki" vermək missiyası daşıyır. Lakin inamlı, ağırçəkili Qərb siyasətçisi obrazı yaratmaq əvəzinə, bütün bunlar çox vaxt status oyununu çox çalışqan şəkildə oynamağa çalışan bir insan effekti verir.
Və yəqin ki, istənilən vizual siyasətin əsas problemi də məhz budur: Geyim heç vaxt insandan ayrı işləmir. O, ya xarizmanı daha da gücləndirir, ya da şəxsin onsuz da acınacaqlı vəziyyətdə olan imicini daha qabarıq göstərən komik və karikatur bir maskaya çevrilir.
Bizim.Media
