Təkcə Sovet İttifaqının deyil, bütövlükdə insanlıq tarixinə qızıl hərflərlə yazılmış kosmosun fəth edilməsi düz 65 il bundan qabaq yaşanıb. Amma indiyədək bu şanlı hadisənin ancaq uğurlu tərəflərindən danışılırdısa, artıq qılıncı paslanıb torpağa qarışmış Sovet hökumətinin qorxusu olmadığına görə indi onun varisi Rusiya həqiqətləri göz önünə sərir.
Bəşəriyyət tarixindəki ən böyük irəliləyişin arxasında əslində uğurdan çox bəxt dayanırdı. Sanki Tanrının özü də bu uçuşda maraqlı idi. Ona görə də yarımçıq, tamamlanmamış, texniki baxışdan keçməyə macal tapılmamış “Vostok-1” hava gəmisi əslində Yuri Qaqarinin cəhənnəm əzabından qəhrəmanlığına çevrildi.
Bəs “tanrının oğlu” fəzada ölümdən necə xilas oldu?
Səhv oxumadınız – “tanrının oğlu”! O, narıncı skafandrı ilə yerə enəndə, gülümsər üzündə elə daşlaşmış ifadə var imiş, eyni zamanda günəş formasının gümüşü nahiyələrini elə işıqlandırırmış ki, kənardan baxanda göydən enmiş, parlaq haləli yarıtanrı kimi görünürmüş. Digər tərəfdən isə oxuduqlarınızdan sonra onu tanrının necə qoruduğunu dərk edəcəksiniz.
Vaxtilə Xruşşov ateizmi bir daha sübut etmək üçün Qaqarinlə görüşəndə üzünü insanlara tutub demişdi:
“Bax Allah göydə olsaydı, Yuri onu görərdi”.
Amma Yuri onu görməsə də, duymuşdu, çünki onu o fəlakətdən yalnız və yalnız fövqəlgüc qurtara bilərdi.
Fəzada olduğu 108 dəqiqə ərzində Yer kürəsini dövr etdikdən sonra geri qayıdış düyməsini basır. Çəkisizlik qəfil qurğuşun kimi ağırlıq yaradıb onu kresloya sıxır. Nəsə düz getmirdi: yanacaq təchizatı sistemindəki nasazlıq səbəbindən mühərrik tam işə düşə bilmədi.
Təkan azaldı və mühərrik vaxtından əvvəl söndü. Sürət təmiz eniş üçün kifayət deyildi və bort ekranı uçuş dövrünün sonunu qeyd etmədiyi üçün əmri göndərə bilmədi. Kosmik gəmi sürətlə fırlanmağa başladı. Sanki günümüzdəki qorxulu atraksionlar kimi gəmi yerində getdikcə sürəti artırırdı.
“Afrikanı, sonra üfüqi, sonra səmanı gördüm. Fırlanma sürəti saniyədə təxminən 30 dərəcə idi. Günəş şüalarından özümü qorumağa çətinlik çəkirdim”. – Yuri Qaqarinin 13 aprel 1961-ci il tarixində Dövlət Komissiyasının iclasında gizli hesabatında belə deyilir.
Fırlanma davam edirdi, “Vostok” tropik meşələr, səhralar və bütün Afrika ölkələri üzərində - Anqoladan Misirə qədər inanılmaz sürətlə hərəkət etdi. Sürtünmə səbəbindən temperatur artırdı. Belə getsə hava gəmisi Qaqarin üçün yanar tabuta dönəcəkdi.
Aşağıda - Yer Kürəsində isə gur səsli Levitanın açıqlamasından ilhamlanan insanlar qələbələrini qeyd edərkən, ilk kosmonavtın həyatı bir tükdən asılı idi. Qaqarin Yerə birtəhər məlumat ötürdü, amma mesaj çatmadı. İndi ümidi inanmadığı tanrıya qalmışdı.
Yerdən 100 kilometr yüksəklikdə gəmi atmosferə girməyə başladı.
Sonra möcüzə baş verdi: sensorlar temperaturun kəskin artımını qeyd etdi və nəhayət, bölmələr ayrıldı.
Lakin nəzərəçarpacaq bir gecikmə oldu. Qaqarin qeyri-insani dəhşətli bir şey gördü: parlaq qırmızımtıl alov “okean”ı üstünə gəlirdi. O, çıtırdayan səs eşitdi: istilik qoruyucu qatranlar yanırdı. Bir anlıq Qaqarin metal kürəsində diri-diri yanacağını düşündü.
Qəfil cihazın göstəriciləri təxminən iki-üç saniyə ərzində bulanmağa başladı. Görmə qabiliyyətini itirirdi. Burnundan qan axırdı, kosmonavt huşunu itirə bilərdi. İntizam, özünə nəzarət və təlim ona təslim olmamağa kömək etdi. Gərginlik tədricən azalırdı, gəmi atmosferdə yavaşladı və sürəti aşağı düşdü.
Kosmonavtın eniş planı belə görünürdü: təxminən yeddi kilometr yüksəklikdə lyuk qapağı açılacaq və pilot və oturacağı kapsuldan atılacaqdı. Qaqarin isə daha iki saniyə gözləməyi belə əbədiyyət kimi görürdü. Həm də Volqanın üzərindən uçarkən dəbilqəsindəki hava klapanı ilə bağlı problem yarandı. Kosmonavt az qala boğulurdu və altı dəqiqə ərzində nəfəsini tutmalı oldu. Nəhayət, klapan tuşunu tapmağı bacardı və acgözlüklə təmiz Volqa havasını uddu.
Amma indi başqa bir problem ortaya çıxdı: ehtiyat paraşüt əsas paraşütlə birlikdə açılmışdı və əgər xətlər dolaşsaydı, örtüklər çökərdi və Qaqarin sürətlə yerə yıxılardı.
Lakin o, bundan da xilas oldu.
İnanılmaz yüksəkliklərdən sonra Saratov vilayətindəki Smelovka kəndinin yaxınlığına ehtiyatla düşdü.
Şumlanmış, yumşaq bir sahə idi. Sağ və salamat düşmüşdü. Qara kömür kimi "Vostok" kosmonavtdan xeyli əvvəl yerə enmişdi. Eniş 11 dəqiqə çəkmişdi. Başını çevirəndə təzə şumlanmış sahənin ortasında yaşlı bir qadın və kiçik bir qız görür. Bu, beş yaşlı Rumiya Nurskanova və nənəsi Anna Taxtarova idi. Nənə bu kişinin göydən yerə endiyinə inana bilmirdi. Sonra kolxozçular gəlib kosmonavta kömək etdilər.
Tezliklə Qaqarin üçün Mi-4 vertolyotu gəldi və o, ilk pərəstişkarlarının toplaşdığı Engels aerodromuna uçdu. Orada o, ilk avtoqraflarını verdi və qərargaha çatanda əlinə tutuşdurulmuş Xruşşovun təbrik teleqramı ilə yorğun-arğın kresloya çökdü...
Qarşıdakı aylarda isə bu sadə Sovet vətəndaşı ilə dünyanın ən tanınmış insanları, böyük liderləri, hətta kraliça Yelizaveta belə görüşməyə tələsəcəkdi...
Şəfiqə Şəfa, Bizim.Media
