Azərbaycanda son illər avtomobil bazarında müşahidə olunan ən mühüm tendensiyalardan biri Çin istehsalı olan hibrid və elektrik avtomobillərinə marağın sürətlə artması idi. Xüsusilə dövlət tərəfindən tətbiq olunan vergi və gömrük güzəştləri bu nəqliyyat vasitələrinin həm idxalını, həm də satışını əhəmiyyətli dərəcədə stimullaşdırmışdı.
Nəticədə BYD, Changan, Geely, Chery, Haval və digər Çin markaları qısa müddətdə Azərbaycan bazarında geniş yayılmağa başladı. Lakin 2026-cı il yanvarın 1-dən etibarən hibrid avtomobillər üçün tətbiq olunan ƏDV güzəştlərinin müddətinin başa çatması bazarda vəziyyəti dəyişib.
Rəsmi statistikaya görə, bu ilin ilk dörd ayında Çindən Azərbaycana minik avtomobillərinin idxalı həm say, həm də dəyər baxımından kəskin azalıb. Xüsusilə hibrid avtomobillərin idxalında ciddi geriləmə qeydə alınıb. Bu da güzəştlərin ləğvinin bazara təsiri ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib.
Maraqlıdır ki, idxalın azalmasına baxmayaraq, son illərdə ölkədə Çin markalı avtomobillərin sayı rekord templə artıb və bəzi markalar üzrə artım yüzlərlə faizlə ölçülür. Bu isə onu göstərir ki, bazarda həmin avtomobillərə maraq hələ də yüksək olaraq qalır.
Bəs hibrid avtomobillərə tətbiq olunan güzəştlərin başa çatması idxalın azalmasına nə dərəcədə təsir edib? Çin avtomobillərinin qiymətlərində yaxın aylarda bahalaşma gözlənilirmi? İdxalın azalması avtomobil bazarında təklif və qiymətlərə necə təsir göstərə bilər? Dövlətin tətbiq etdiyi güzəştlərin əsas məqsədi nə idi və bu məqsədlərə nail olunubmu?
Bizim.Media xəbər verir ki, nəqliyyat məsələləri üzrə ekspert Eldəniz Cəfərov mövzu ilə bağlı Musavat.com-a açıqlama verib. O bildirib ki, təkcə Çin istehsalı deyil, ümumilikdə digər ölkələrdə istehsal olunan və Azərbaycana yeni idxal edilən hibrid avtomobillərin qiymətlərində də artım müşahidə olunur.
Ekspertin sözlərinə görə, bunun əsas səbəbi hibrid avtomobillərin əlavə dəyər vergisindən (ƏDV) azad olunması ilə bağlı güzəşt müddətinin başa çatmasıdır:
“Güzəşt müddəti bitdiyinə görə hibrid avtomobillər artıq alıcılara ƏDV də daxil edilməklə təqdim olunur. Bu isə bazara da müəyyən təsir göstərir. Belə ki, həm bu növ avtomobillərin idxalında azalma müşahidə edilir, həm də ölkə daxilində satışlarda geriləmə var. Hazırda bazarda ucuz qiymətə təklif olunan Çin istehsalı avtomobillər əsasən rəsmi istehsalçı zəmanəti olmayan, həmçinin əvvəlki illərdə, məsələn, 2024–2025-ci illərdə istehsal edilmiş nəqliyyat vasitələridir. Lakin bu il ərzində ölkəyə idxal edilən həm Çin, həm də digər ölkələrin istehsalı olan yeni hibrid avtomobillər artıq daha yüksək qiymətlərlə satışa çıxarılır”.
E.Cəfərov qeyd edib ki, yay mövsümü ərzində bazarda qiymətlərin sabit qalacağı gözlənilir:
“Qiymətlərdə nə kəskin artım, nə də kəskin azalma proqnozlaşdırılır”.
Ekspert bildirib ki, yeni hibrid avtomobillərin qiymətində baş verən dəyişikliklər ölkəyə gətirilən nəqliyyat vasitələrinin sayına da təsirsiz ötüşməyib:
“Digər tərəfdən, vətəndaşlar yenidən köhnə avtomobillərə üstünlük verməyə başlayıblar. Bu tendensiya ölkədə avtomobil parkının yenilənməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərə müəyyən dərəcədə mənfi təsir göstərir. Nəticədə avtomobil parkının müasirləşməsi əvəzinə, təəssüf ki, yenidən köhnəlmə prosesi müşahidə olunur”.
E.Cəfərov xatırladıb ki, vaxtilə tətbiq olunan güzəştlərin əsas məqsədi ölkəyə daha çox yeni nəqliyyat vasitələrinin idxalını stimullaşdırmaq olub:
“Burada əsas hədəf həm yeni, həm də ekoloji cəhətdən təmiz nəqliyyat vasitələrinin ölkəyə gətirilməsi, eyni zamanda, vətəndaşların bu tip avtomobillərə marağını artırmaq idi. Bununla atmosferə atılan zərərli karbon qazının həcminin azaldılması və hava çirklənməsinin müəyyən qədər qarşısının alınması nəzərdə tutulurdu”.
Ekspert qeyd edib ki, məqsədlərdən biri də ölkənin köhnə avtomobil parkının yenilənməsinə nail olmaq idi:
“Son dörd ildə bu siyasətin real nəticələri özünü göstərdi. Vətəndaşlar ekoloji cəhətdən təmiz nəqliyyat vasitələrinə daha çox üstünlük verməyə başladılar. Bu da öz növbəsində ölkədə avtomobil parkının yenilənməsi prosesini əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirdi”.
Bizim.Media
