ABŞ-ın regionumuzla bağlı gizli planı ÜZƏ ÇIXDI

ABŞ-ın Cənubi Qafqaz regionu ilə bağlı geniş planları var.

Bizim.Media xəbər verir ki, bu barədə New Lines Institute analitik mərkəzinin baş direktoru Yucin Çausovski nüfuzlu Foreign Policy nəşrində dərc olunan məqaləsində yazıb.

Məqalədə qeyd olunur ki, İranda daxili qeyri-sabitlik və Donald Trump administrasiyasında mümkün hərbi zərbələrin müzakirəsi fonunda Vaşinqton paralel olaraq Ermənistan və Azərbaycandakı mövqelərini gücləndirir.

Müəllif bildirir ki, Tramp administrasiyası iki uzunmüddətli rəqib — Azərbaycan və Ermənistan arasında diplomatik vasitəçiliyə fəal şəkildə qoşulub və strateji əhəmiyyətli Qafqaz regionunda iqtisadi əlaqələrin gücləndirilməsi üçün ticarət və infrastruktur layihələrini təşviq edir.

Qarabağ münaqişəsindən sonra yeni mərhələ

Məqalədə xatırladılır ki, 1980-ci illərin sonlarından etibarən Azərbaycan və Ermənistan arasında davam edən qarşıdurma 2020 və 2023-cü illərdə Azərbaycanın hərbi əməliyyatları ilə nəticələnib və Bakı Qarabağ və ətraf ərazilər üzərində nəzarəti bərpa edib.

Müəllifə görə, bu proses Azərbaycanın uzunmüddətli strateji məqsədlərindən birini — ərazi bütövlüyünün bərpasını və nəqliyyat əlaqələrinin açılması üçün şərait yaradılmasını təmin edib. Burada xüsusilə Naxçıvanla əlaqənin bərpası vurğulanır.

Sülh sazişi və ABŞ-ın rolu

Məqalədə qeyd olunur ki, 2018-ci ildə hakimiyyətə gəlmiş Ermənistanın baş naziri Nikol Pashinyan daxili siyasi müqavimətə baxmayaraq Bakı ilə dialoqa razılaşıb.

Danışıqlar sərhədlərin delimitasiyası və ticarət prosedurlarının sadələşdirilməsi daxil olmaqla mərhələli şəkildə irəliləyib. 2024-cü ilin sonunda Tramp administrasiyasının qayıdışı prosesə əlavə impuls verib.

Ötən ilin avqustunda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Nikol Paşinyan Ağ Evdə Tramp ilə görüşüb və sülh sazişinin paraflandığı, yekun ratifikasiyaya doğru irəliləmək niyyəti elan olunub.

TRIPP – yeni tranzit dəhlizi

Çausovskinin fikrincə, 2025-ci il sazişinin əsas elementi “Trump Route for International Peace and Prosperity” (TRIPP) adlı iri tranzit dəhlizinin yaradılmasıdır.

Layihə Azərbaycanın əsas ərazisini Ermənistan üzərindən Naxçıvanla avtomobil, dəmir yolu və boru kəməri vasitəsilə birləşdirməyi nəzərdə tutur. Şərtlərə əsasən, ABŞ layihənin inkişafı üzrə 99 illik eksklüziv hüquq əldə edəcək.

Müzakirə olunan modelə görə, TRIPP Development Company şirkətinin 74%-i ABŞ-a, qalan hissəsi isə Ermənistana məxsus olacaq.

Baxmayaraq ki, layihənin Ermənistan ərazisindən keçən hissəsi təxminən 42 km-dir, onun regional əhəmiyyəti böyük qiymətləndirilir. Qafqaz enerji resursları ilə zəngindir və mühüm tranzit marşrutda yerləşir. Azərbaycan artıq Türkiyə və Avropaya enerji ixrac edir və Avropanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsində rol oynayır.

Yeni dəhliz Mərkəzi Asiyadan, o cümlədən nadir torpaq metalları kimi resursların Qərb bazarlarına daha qısa marşrutla daşınmasını təmin edə bilər.

Geosiyasi kontekst

Məqalədə həmçinin qeyd olunur ki, Çin də regionda fəallığını artırır və Qafqazı Çinlə Avropanı birləşdirən Orta Dəhlizin mühüm həlqəsi kimi görür.

Beləliklə, ABŞ-ın Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılmasına dəstək verməsi və TRIPP layihəsini irəli aparması Avrasiya geosiyasətində mühüm amil kimi qiymətləndirilir və digər regionlar üçün model rolunu oynaya bilər.

Bizim.Media