İqtisadi durğunluğun qarşısının alınması təkcə qiymətlərə nəzarətlə məhdudlaşdırıla bilməz. Dövlət yeni fiskal siyasət həyata keçirməlidir. Devalvasiyanı və məcmu tələbin azalmasını nəzərə alaraq, dövlət monetar siyasət kursunu da yenidən müəyyən etməlidir. Xərclərin artırılması, vergilərin azaldılması iqtisadi işgüzarlıq aktivliyinin artırılmasına yönəldilməli, sosialyönümlü layihələrin bir qismi, o cümlədən əlavə dəyər yaratmayan iqtisadi nəticələrə köklənən fəaliyyət məhdudlaşdırılmalıdır.
Vergilərin azaldılması, xərclərin artırılması ilə
iqtisadiyyata müsbət təsir üçün (MT
stimullaşdırmaq) genişləndirici fiskal
siyasət modelinin tətbiqi labüddür.
Doğrudur, belə kompleks tədbirlər planı
iqtisadiyyatda gərginlik yaradan amil
kimi qiymətləndirilir. Amma bu,
böhran dövrü üçün xarakterikdir.
Digər tərəfdən
isə valyuta mübadiləsinin qara bazarı nəzarətə götürülməlidir. Dollar fobiyasının və süni
maneələrin mənbələrindən biri də qara
bazardır. İş adamları Mərkəzi Bankın
rəsmi məzənnəsilə xarici
valyutanın mübadiləsindən
yararlana bilmirlər. İşbazlar
süni defisit yaradır, iş adamları isə qara bazardan valyutanı daha yüksək qiymətə əldə
edirlər. Nəticədə idxal məhsulları ölkəyə daha baha qiymətə daxil olur. Bu da inflyasiyanı şərtləndirir. Süni qiymət artımı bəzən bu səbəbdən də meydana gəlir.
Biznesin ən əsas
tələblərindən biri vaxtdır. Vaxt amili iqtisadi fəaliyyətin əvəzolunmaz detallarındandır. Heç bir iqtisadi
subyekt fəaliyyətini məhdudlaşdırmaqda
maraqlı olmamalıdır. Çünki vaxt, icbari ödənişlərin, vergilərin, kommunal
ehtiyacların, gündəlik təlabatın və digər çoxsaylı təsərrüfat ünsürlərinin əsas amilidir. Əgər hər hansı istehsalçı və topdan
satış müəssisəsi fəaliyyətində fasiləlik yaradırsa, malların realizə edilməsini
məhdudlaşdırırsa , deməli, məsələ ciddi
xarakter daşıyır. Bu məhdudiyyətlər daha əlverişli mühitin gözlənilməsi məqsədi
daşıyırsa, deməli, onun fəaliyyətində
qanunsuzluq hallarının olması da
mümkündür.
Malların, məhsulların istismar və yararlılıq müddətinin
bitməsi, saxta istismar müddətlərinin tətbiq
edilməsi halları hökmən
araşdırılmalıdır. Əlbəttə ki, qiymətlərin
düzgün tənzimlənməməsi, qida məhsullarının
keyfiyyətinə də təsir edə bilər. Belə hallar xüsusi olaraq nəzərə
alınmalıdır.
Əsas vacib olan məsələlərdən biri də gömrük xidməti
orqanlarının fəaliyətinə ciddi nəzarət etməkdir. Əldə etdiyim məlumatlara görə,
gömrük orqanının əməkdaşları monopoliyanın məhdudlaşdırılmasını aqresiv qarşılayırlar
və sahibkarları “qanun istəyirdiniz, bu da qanun!”x9d kimi ifadələrlə acılayırlar.
Digər tərəfdən
isə nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanın xarici ticarət dovriyyəsinin təxminən,
65%-i Avropa ilə bağlıdır və həmin mallara görə ödənən gömrük rüsumu MDB dövlətlərindən
2 dəfə artıqdır. Hesab edirəm ki, qiymətlərin artırılmasında bu da əsas amillərdən
biri kimi mühüm rol oynayır.
