Bankdan və ya bank olmayan kredit təşkilatından (BOKT) kredit götürərkən vətəndaşdan bir neçə yaxınının əlaqə nömrəsi tələb olunur. Bank əməkdaşı qohumların və ya digər əlaqə şəxslərinin telefon nömrələrini istəyir və müştəri bu məlumatları könüllü şəkildə təqdim edir. Bu hal qanunvericiliyə zidd sayılmır.
Lakin son vaxtlar şikayətlər var ki, bəzi banklar vətəndaşın yalnız təqdim etdiyi nömrələrlə kifayətlənmir, onun qeyd etmədiyi şəxslərlə də əlaqə saxlayırlar. Həmin şəxslərə kreditin gecikməsi və digər maliyyə öhdəlikləri barədə məlumat verildiyi bildirilir.
Hətta bəziləri iddia edir ki, bu nömrələr onların telefonunun əlaqə kitabçasından seçilir.
Bu, qanunvericiliyə görə doğrudur? Əgər müştəri kiminsə nömrəsini qeyd etməyibsə, ondan icazəsiz niyə zəng edilir?
Bizim.Media mövzuyla bağlı hüquqşünas Aytac Qurbanovanın fikirlərini öyrənib. Hüquqşünas deyir ki, məsələ emosional müstəvidə deyil, hüquqi çərçivədə qiymətləndirilməlidir:
"Kredit rəsmiləşdirilərkən çox zaman borcalan özü əlavə əlaqə nömrələri təqdim edir. Əksər hallarda müqavilədə gecikmə halında həmin nömrələrlə əlaqə saxlanıla biləcəyi göstərilir. Bu mərhələdə hər hansı mübahisəli vəziyyət formalaşmır".
Aytac Qurbanova nəzərə çatdırıb ki, gecikmə halında bank əməkdaşının təqdim edilmiş nömrələrlə əlaqə saxlaması praktiki baxımdan izaholunandır.
"Bankın öhdəliyin icrasını tələb etmək hüququ var və əlaqə yaratmaq cəhdi bu hüququn həyata keçirilməsi çərçivəsində qiymətləndirilə bilər.
Bu mərhələdə təqdim edilmiş nömrələrə zəng edilməsini avtomatik olaraq qanunsuz hesab etmək düzgün olmaz. Bu kontekstdə əsas məsələ bankın əlaqə yaratmaq hüququ ilə məlumat açıqlamaq qadağası arasındakı hüquqi fərqin düzgün müəyyən edilməsidir. Birincisi, təqdim edilmiş nömrəyə zəng etmək həmin şəxsin borca görə məsuliyyət daşıması demək deyil. Zamin olmayan üçüncü şəxsdən ödəniş tələb etmək hüquqi əsasdan məhrumdur.
İkincisi, əlaqə yaratmaq ilə maliyyə məlumatını açıqlamaq arasında ciddi fərq var. Borcun məbləğini, gecikmə tarixini və digər maliyyə detallərini üçüncü şəxslərlə bölüşmək artıq bank sirrinin və fərdi məlumatların qorunması rejiminə toxunur.
Mülki Məcəllənin 967-ci maddəsi və “Banklar haqqında” Qanun bank sirrinin qorunmasını imperativ norma kimi təsbit edir. Eyni zamanda “İnformasiya əldə etmək haqqında” Qanunun 38.2.9-cu maddəsinə əsasən maliyyə əməliyyatları barədə məlumatlar fərdi məlumat hesab olunur. Kreditin mövcudluğu və ya gecikməsi də bu kateqoriyaya daxildir. Bu səbəbdən maliyyə məlumatının üçüncü şəxslərə ötürülməsi qanuni əsas olmadan yolverilməzdir".
Hüquqşünas vurğulayıb ki, əgər qeyd olunmamış bir nömrəyə zəng edilirsə, bu, qanunsuzdur.
"Bankın borcalanın şəxsi telefon kitabçasına çıxışı yoxdur və belə mexanizm qanunvericilikdə nəzərdə tutulmayıb. Əgər təqdim edilməmiş nömrəyə zəng edilirsə, həmin məlumatın hansı hüquqi əsasla əldə edildiyi sual doğurur. Məlumatın qanunsuz əldə olunması və ya icazəsiz emalı bank sirri və fərdi məlumatların qorunması üzrə normativ rejimin pozulması kimi hüquqi qiymətləndirilir və məsuliyyət mexanizmlərinin tətbiqinə əsas yarada bilər.
İş yerlərinə zəng edilməsi halları da eyni qaydada qiymətləndirilməlidir. İşəgötürən kredit müqaviləsinin tərəfi deyil və kredit münasibətinin iş mühitinə daşınması konfidensiallıq prinsipinə toxunur".
“Gecikmə bankın fərdi məlumatları açıqlamasına əsas vermir”.
"Kredit münasibəti müqavilə münasibətidir və onun icrası qanunla müəyyən edilmiş çərçivədə həyata keçirilməlidir. Bankın borcun icrasını tələb etmək hüququ mövcuddur və bu hüquq təqdim edilmiş əlaqə vasitələri çərçivəsində istifadə oluna bilər. Lakin bu, bank sirrinin və fərdi məlumatların açıqlanmasına əsas vermir. Təqdim edilməmiş nömrələrə müdaxilə və ya maliyyə məlumatının üçüncü şəxslərlə paylaşılması isə hüquqi qiymətləndirmə tələb edən haldır. Belə hallarda əsas meyar əlaqə yaratmaq hüququ ilə konfidensial məlumatın qorunması arasındakı sərhədin düzgün müəyyən edilməsidir".
Nəzrin Mirzəyeva, Bizim.Media
