Rəsmi Tehran Rusiyadan nüvə texnologiyası və hava müdafiə sistemləri əldə etmək üçün danışıqlar aparır.
“London Times" nəşrinin məlumatına görə, İran nümayəndəsi Əli Laricani son vaxtlar Moskvaya tez-tez səfərlər edərək Rusiya ilə nüvə texnologiyası və hava müdafiə sistemlərinin tədarükünü müzakirə edir. Bu addımlar aydın məsələdir ki, İranın hərbi gücünü artırmaq və regiondakı təsirini genişləndirmək məqsədilə atılır.
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
İran nüvə silahı əldə edib? - Nazir AÇIQLADI
Nəşrin məlumatına əsasən, İran nüvə silahı istehsalına çox yaxınlaşıb. Tehran, bu istiqamətdə qalan çatışmazlıqları qısa müddətdə Rusiyadan tədarük etməyə çalışır. Bundan əlavə, İran Prezidenti Pezeşkian yanvarın 17-də Moskva səfəri və Putinlə görüşü çərçivəsində iki ölkə arasında hərbi, iqtisadi və nüvə sahələrində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi məsələləri müzakirə ediləcək.
Belə görünür, İran sözün həqiqi mənasında nüvə silahı üçün lazım olan komponentləri əldə etməyə yaxındır və bunu da Moskvanın köməyilə etməyə çalışır.
Bəs görəsən, İranın nüvə silahı əldə etməsi dünya siyasətini necə dəyişəcək?
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya açıqlamasında politoloq Yusif Bağırzadə bildirir ki, İranın nə vaxtsa nüvə dövlətinə çevrilmə ehtimalını tamamilə istisna etmək olmaz:
“İran əslində olduqca uzun müddətdir ki, uranın zənginləşdirilməsi istiqamətində aktiv fəaliyyət aparır. Hələ keçən əsrin 50-ci illərindən İran ciddi şəkildə nüvə texnologiyası ilə maraqlanıb və atomdan dinc məqsədlər üçün yararlanmaq işində ABŞ ona texniki dəstək də verib. 1967-ci ildə Tehranda 5 meqavat gücündə kiçik reaktoru olan Tehran Nüvə Tədqiqatı Mərkəzinin fəaliyyətə başladığı da məlumdur.
1976-cı ildə İran uranın zənginləşdirilməsi üzrə Avropa qaz diffuziyası konsorsiumuna Fransada inşa etməkdə olduğu Trikastin atom elektrostansiyasının on faizli səhmi üçün 1 milyard dollar ödəmiş, eləcə də Cənubi Afrikadan sarı uran almaq üçün 700 milyon dollarlıq müqavilə imzalamışdı. Nəticədə 1980-ci ilə qədər İran nüvə sahəsi üzrə xeyli məsafə qət etməyə nail olub”.
İranın nüvə proqramı niyə təxirə düşdü?
“1980-ci ildə İraqla İran arasında 8 il davam edən müharibə hər iki dövlətin iqtisadi və hərbi potensialını zəiflətdi. Nəticədə İran ağır iqtisadi çətinliklər ucbatından bir müddət atom enerjisi proqramlarını dayandırmalı oldu. 2000-ci ildən etibarən isə yenidən bu istiqamətdə fəaliyyətini bərpa edib.
2002-2015 illərdə dünyanın ən inkişaf etmiş ölkələrində İranın nüvə sənayesi geniş müzakirələrə və sanksiyaların tətbiqinə səbəb oldu. Tətbiq olunan sanksiyaların qaldırılmasına çalışan İran 2015-ci ilin iyulunda 5+1 formulu əsasında beş dövlətlə ortaq geniş çalışma planı üzrə müqavilə bağladı. Belədə İran 20 il müddətində müəyyən edilmiş miqdarı keçməmək və atom enerjisindən dinc məqsədlərlə istifadə etmək barədə öhdəlik götürdü. Lakin Trampın birinci dəfə hakimiyyətə gəlişilə ABŞ həmin müqavilədən çıxdı.
İndi ABŞ, NATO, Avropa Birliyinə daxil olan bir çox dövlətlər iddia edir ki, İran nüvə silahının yaradılmasına yaxınlaşıb. Düzdür, İsrailin İranın nüvə sənayesinə hədəflənmiş raket hücumları Tehranı bu istiqamətdə xeyli geri saldı, amma təhlükə hələ də qalmaqda davam edir”.
İran nüvə silahı əldə edərsə...
Politoloqun fikrincə, İran nüvə silahına yiyələnərsə, ətraf regionlarda geopolitik tarazlığı öz xeyrinə dəyişmək imkanı qazanacaq:
“Bu da bütün dünya, eləcə də İran ətrafı regionlar üçün olduqca ciddi təhlükə xarakteri daşıyır. Bu halda güc balansı İranın tərəfinə keçə bilər. Ona görə də Qərb siyasi dairələri İrana nüvə silahı əldə etmək imkanı vermək istəmir və onun qarşısını almaq istiqamətində cəhdlər göstərirlər. Əgər İran bu istiqamətdə geri addımlar atmasa yaranmış vəziyyət təbii olaraq İrana qarşı sərt tədbirlərin görülməsinə səbəb olacaq”.
Rüfət Sultan, Bizim.Media
