Azərbaycanda himayədar ailə sisteminin tətbiqi və mövcud nəticələr

Valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların ailə mühitində böyüməsi sosiallaşmaq və gələcək inkişaf baxımından vacib məsələlərdən biri hesab olunur. Məhz bu məqsədlə Azərbaycanda da himayədar ailə sistemi tətbiq edilir və uşaqların internat tipli müəsisələr əvəzinə ailələrə yerləşdirilməsi təşviq olunur. Lakin sistem fəaliyyət göstərsə də, bu günə qədər himayədar ailələrə verilən uşaqlar hələ də azlıq təşkil edir.

Maraqlıdır, bunun səbəbi vətəndaşların himayədar ailə olmağa maraq göstərməməsidir, yoxsa müraciət edənlərin böyük hissəsi müəyyən edilmiş tələbləri keçə bilmir?

Məsələ ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan sosioloq Ağasəlim Həsənovun fikrincə, ölkəmizdə Himayədar Ailə İnstitutunun inkişaf etməməsinin səbəbi insanların mentalitetdən irəli gələn seçimləri ilə bağlıdır:

“Himayədar ailə dedikdə, valideyn himayəsindən məhrum olmuş yaxud müvəqqəti olaraq öz ailəsində yaşaya bilməyən uşaqların dövlət nəzarəti altında başqa bir ailəyə tərbiyə olunması üçün verilməsi nəzərdə tutulur. Himayədar ailə uşağı övladlığa götürməkdən fərqli anlayışdır. Bu halda uşaq hüquqi baxımdan ailənin bioloji övladı hesab olunmur, lakin həmin ailədə yaşayır və onların qayğısı, təhlükəsiz yaşayış şəraiti, tərbiyə məsələləri, təhsil və sosial dəstəyi təmin edilir.

Himayədar ailə olmaq ənənəsi keçmişimizdə də olub və bu gün də var.

Ancaq etiraf etməliyik ki, bu, inkişaf etmiş səviyyədə deyil. Ona görə ki, Azərbaycanda bu məsələ ilə bağlı geniş təcrübə yoxdur.

İnsanlar uşaqların dövlət tərəfindən müəyyən olunmuş sığınacaqlarda qalmasını, orada inkişaf etməsini himayədar ailəyə verilməsindən daha üstün hesab edirlər. Övladlara qarşı həssas davranış, onların ehtiyaclarının, tələbatlarının ödənilməsi, sosial-psixoloji dəstəyin verilməsi baxımından himayədar ailə olmaq kifayət qədər məsuliyyətli işdir. İnsanlar həm bu məsuliyyətdən çəkinərək, həm də mentalitetdən gələn mühafizəkar baxışlar səbəbindən uşaqlara himayədar olmaqdan çəkinirlər”.

Bəs cəmiyyətdə bu stereotipləri dəyişmək üçün hansı addımlar atılmalıdır?

A.Həsənov bildirir ki, maarifləndirmə işləri sözügedən məsələnin həlli ola bilər:

“İstənilən sosial problemlə bağlı ilk atıla biləcək addım, təbliğat xarakterli maarifləndirməkdir. Dövlət tərəfindən də, qeyri-hökumət təşkilatları tərəfindən də sosial mahiyyətli maarifləndirici tədbirlər həyata keçirilə bilər və yaxud da digər kontekstdə konfranslar, seminarlar, görüşlər təşkil etməklə, yerlərdə insanları cəlb etmək olar”.

Qeyd edək ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Sosial Xidmətlər Agentliyinin məlumatına əsasən Azərbaycanda 2023-cü ildən bəri 78 uşaq himayədar ailələrə verilib. 

Xədicə Paşayeva, Bizim.Media