Açarı çevirirsiniz və ya işə salma düyməsinə basırsınız, amma avtomobilinizdən heç bir reaksiya yoxdur. Daha pis tərəfi isə belə bir vəziyyətdə müraciət edə biləcəyiniz tək bir şəxs belə tapılmır. Çünki əsl problem avtomobilinizdə deyil, dünyanın digər ucundakı bir serverin cavab verməməsindədir.
Bu gün avtomobillər proqram platformasına çevrildikcə, onların ömrü artıq metalın davamlılığına deyil, istehsalçı şirkətin kodlarının işləməsində bağlıdır.
Əvvəllər sıradan çıxan bir hissəni təmirçiyə göstərmək kifayət edirdi, amma bu gün qapınızın önündə dayanan minlərlə kiloqramlıq texnologiya bir iflasla kağız ağırlığına çevrilə bilər. Bu ssenari artıq sadəcə fərziyyə deyil. Elektrikli avtomobil dünyasının iddialı markalarından “Fisker”in yaşadıqları bu təhlükənin ən aydın nümunəsidir.
İngiltərədə minlərlə funt ödəyərək “Fisker Ocean” alan istifadəçilər, şirkətin iflas elan etməsi ilə sözün əsl mənasında ortada qalıblar. Proqram təminatındakı səhv səbəbindən işləməyən bir avtomobil, onu düzəldəcək mərkəz və ya server dəstəyi olmadığı üçün aylardır qapının önündə dekorativ əşya kimi qalır. Oxşar vəziyyəti əvvəl “Better Place” nümunəsində də görmüşdük; serverlər bağlananda, həmin avtomobillərin bütün ağıllı funksiyaları birdən-birə yoxa çıxmışdı.
Ənənəvi avtomobillərdə mexaniki nasazlıq diaqnoz oluna və təmir edilə bilərdi.
Lakin proqram təminatı ilə idarə olunan müasir avtomobillərdə proses servis şöbəsindən çox IT dəstək masası kimi işləyir. Əgər kodun sahibi olan şirkət yoxa çıxarsa, avtomobilin hava yastığından qapı kilidinə qədər bütün həyati funksiyaları qeyri-müəyyən vəziyyətə düşür. Bəzi istifadəçi icmaları bu kodları xaricdən bərpa etməyə çalışsa da, bunun ciddi təhlükəsizlik riskləri yaratdığı reallıqdır. İnternetdən tapılan təsdiqlənməmiş proqramın yolda gözlənilməz reaksiya verməyəcəyini heç kim təmin edə bilməz.
Bu avtomobillər də risk altındadır
Bu risk yalnız yeni markalar üçün deyil, köklü istehsalçıların köhnə modelləri üçün də keçərlidir. Məsələn, on il əvvəl istehsal olunmuş “Tesla” avtomobili aldıqda, istehsalçının bu avtomobilə nə qədər müddət proqram dəstəyi verəcəyi böyük sual doğurur. Dəstəyi dayandırılan avtomobil yalnız sıradan çıxma riski ilə üzləşmir, həm də kiber hücuma açıq hədəfə çevrilir.
Lakin indiki vəziyyətdə müasir avtomobil almaq, əslində həmin şirkətin proqram gələcəyinə sərmayə qoymaq deməkdir. Mühərrik nə qədər güclü olsa da, onu idarə edəcək kodlar silindiyi zaman səyahət təmirxanada deyil, yol kənarında başa çatır.
“Elektromobillər lazımsız əşyaya çevrilə bilər”
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan nəqliyyat üzrə ekspert Aslan Əsədov deyir ki, istənilən sahənin sıçrayışlı inkişafı ilə digər sahələrin ləng inkişafı arasında gec-tez problem yaranır:
“Çünki bütün sahələr üzrə inkişaf paralel getməlidir. Bu mənada elektrik avtomobillərinin gələcəyi ilə bağlı söylənilən pessimist fikirlərlə razılaşıram. Çünki ən son elektrik avtomobilləri müvafiq proqram təminatı ilə işləyir. Bu proqram hər hansı bir səbəbdən dayansa, o zaman onminlərlə yeni elektrik mühərrikli avtomobil lazımsız bir əşyaya çevrilə bilər.
Bundan başqa, istənilən istehsalçı müflis ola bilər. Belə vəziyyətdə də həmin şirkətin buraxdığı elektrik avtomobillər də istifadəyə yararsız ola bilər. Ona görə də elektrik avtomobillərin perspektivləri heç də yaxşı görünmür”.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
