Şəkərli diabet qanda yüksək şəkər səviyyəsinə görə yaranan xroniki xəstəlikdir. Hər yaşda tutula bilən bu xəstəliyin qarşısını ilk növbədə pəhrizlə almaq mümkündür. Pəhrizin əsas məqsədi diabet xəstələrində qanda şəkərin qalxmasına səbəb olan qida maddələrin qəbulunu azaltmaqdır. Pəhrizdə kalorili qidalarla yanaşı şəkər və şirniyyatlar azlıq təşkil edir. Diabet xəstələri üçün nəzərdə tutulan xüsusi şəkər əvəzedicilər olur ki, adətən qan şəkərinə təsir etmir və bir çox hallarda təhlükəsiz hesab olunur. Çünki kalorisi yoxdur və ya çox azdır, diabetin idarə olunmasına kömək edir və diş çürüməsinə səbəb olmur.
Amma onların istifadəsi ilə bağlı diqqət edilməli olan bəzi nüanslar var. Şəkər əvəzedicinin tərkibində eritritol maddəsi var ki, bəzi insanlarda qaz, köp və ishal kimi həzm problemlərinə səbəb olurdu. Lakin son araşdırmalar göstərir ki, eritritol kimi şəkər spirtlərinin yüksək səviyyədə qanda mövcud olması insult və infarkt riski yarada bilər. Əsasən də ürək-damar xəstəliyi riski yüksək olan yaşlı diabet xəstələri bu əvəzedicilərrdən istifadə etməməlidirlər.
Qeyd edək ki, insanın öz bədəni az miqdarda eritritol maddəsi istehsal edir (stress, piylənmə fonunda bu maddə artır; bundan başqa spirtli içkilər də eritritin artmasına səbəb olur), qida vasitəsilə də qəbul olunmasına ehtiyac olmadığı bildirilir.
Ancaq son araşdırmalar eritritolun beyin damarlarının fəaliyyətini pozması və qan laxtalanmasını riskini artırdığı qənaətinə gəldiyi üçün artıq mütəxəssislər sözügedən əvəzedicinin xəstələrin rassionundan çıxarılmasını vacib biliblər. Şəkər əvəzedicinin özünü əvəzləməyi məsləhət görür, daha çox təbii alternativlərə, az miqdarda meyvə şəkərinə üstünlük verməyin faydalı olduğunu düşünürlər.
Diabet xəstələrinin geniş istifadə etdiyi şəkər əvəzedicisinin təhlükəsizliyi şübhə altındadırsa o zaman Azərbaycanda istifadəsinə qadağa qoyula bilərmi?
Qida Təhlükəsizliyi Hərəkatının rəhbəri, sağlam qidalanma mütəxəssisi Məhsəti Hüseynova Bizim.Media-ya bildirib ki, eritritol təbii halda, məsələn armud, üzüm, qovunun və b. qidaların tərkibində də var.
“Bu maddə birbaşa olaraq qana keçib sidiklə xaric olunur. Yəni orqanizmdə yığılıb qalmır. Müəyyən dozada istifadə olunduqda yan təsirləri olmur. Sadəcə uzun müddət istifadə olunduqda qan laxtalanması riskini yaratması ilə bağlı fikirlər var ki, bu hələ öz təsdiqini tapmayıb, dəqiq sübutlar yoxdur. Əgər həddindən artıq çox istehlak olunursa, xüsusilə də eritritolun digər şəkər spirtləri olan sorbitol, mannitoldan istifadə olunanda qarında ağrı, şişkinlik, qaz, köp, ishala səbəb ola bilər. Ona görə də yaxşı olardı ki, gündəlik qəbul olunan qidalarda onun miqdarına diqqət edilsin: 20-30 qramdan artıq istifadə olunmasın. Yəni bu tərkibdə olan qidalar gündəlik istifadə üçün deyil”.
Şəfiqə Şəfa, Bizim Media
