Çoxunun əziyyət çəkdiyi, bəlkə də mövcudluğundan xəbərsiz olduğu skleroz mərkəzi sinir sisteminə təsir edən, bir çox problemlərə səbəb olan xroniki autoimmun xəstəlikdir. Skleroz adətən irəli yaşlarda özünü göstərməsinə və daha çox qocalıq xəstəliyi kimi tanınmasına baxmayaraq son dövrlərdə bu xəstəlik cavanlaşıb. Xüsusilə 20-40 yaş arası insanlarda özünü göstərir.
Əsas əlamətləri – görmə pozuqluğu (bulanıq görmə, ikili görmə); bədən üzvlərində keyimə, zəiflik; tarazlıq və koordinasiya pozuntuları; yorğunluq; yaddaş problemləridir. Çoxu bu əlamətləri gündəlik iş rejiminin ağırlığı, lazımsız informasiya bolluğu, böyük şəhərlərin yükü, psixoloji gərginlik kimi dəyərləndirir. Ona görə də xəstəliyin yalnız ağırlaşandan sonra fərqinə varırlar.
Gənclərdə sklerozun yaranmasının dəqiq səbəbi tam bilinməsə də, bir neçə əsas faktor buna təsir edə bilər:
1. Genetik meyllilik,
2. Autoimmun səbəblər,
3.Virus infeksiyaları,
4. Stress və psixoloji faktorlar
5. Siqaret və zərərli vərdişlər
6. D vitamini çatışmazlığı.
Bax bu sonuncu səbəb daha diqqətçəkəndir. Azərbaycan yerləşdiyi coğrafi mövqeyə görə D vitaminin əsas deposu olan Günəş işığı ilə boldur. Daha çox şimal ölkələrində yaşayanlarda rast gəlinməli halda ölkədə D vitamini əskikliyindən əziyyət çəkən kifayət qədər gənclər var.
Gənclər günəşdən qorxurlar
Həkim-nevroloq Zahid Həsənovun Bizim.Media-ya verdiyi məlumata görə, Azərbaycan gənclərində D vitamini çatışmazlığı bir neçə əsas səbəbdən qaynaqlanır.
“Bu günün gəncləri qapalı məkanları daha çox sevir. Hamısı əllərində smartfon sərin evdə oturub sosial şəbəkələrdə vaxt keçirir, film izləyirlər. İşləyən gənclər də kondisionerli məkanlara qapanıblar. Taksini ya avtobusu düz qapının ağzında istəyirlər. Halbuki yayın bol günəşindən həzz almaq, bədəni günəş işığına doyurmaq varkən, D vitamini çox vaxt qida əlavəsi kimi qəbul etməyə üstünlük verirlər. Bunu da çoxları nəzarətsiz, kör-təbii etdiyindən müsbət nəticə vermir. D vitamini ilə zəngin olan balıq, taxıl bitkiləri, yumurta və başqa qidalardan çox fastfood yeməklərinə üstünlük verirlər.”.
Həkim həmçinin diqqətə çatdırıb ki, D vitamini dəridə günəşin ultrabənövşəyi şüaları vasitəsilə sintez olunur. Amma insanların çoxu, xüsusən də gənc qadınlar yayda belə günəşdən qorunmaq üçün uzunqollu geyimlər, günəşdən qoruyucu kremlər istifadə edirlər.
“Bu kremlər bəlkə də dərinin daha yaxşı qalmasına fayda verir, amma insan orqanizmi üçün vacib olan ultrabənövşəyi şüaların qarşısını alır. Bu günün gəncləri dənizə, təbiət qoynuna getməyi sevmirlər, günəşdən qorxurlar. Açıq havada kifayət qədər vaxt keçirmirlər. Az fiziki aktivlik günəşlə təmas imkanlarını azaldır. Şəhər yerlərində isə onsuz da havanın çirkliliyi günəş şüalarının dəriyə çatmasını azaldır”.
Z.Həsənov onu da bildirib ki, D vitamini çatışmazlığına sağlamlıq problemləri də səbəb ola bilər. Xroniki xəstəliklərdən əziyyət çəkən, eləcə də qaraciyər, böyrək xəstəlikləri və bəzi bağırsaq problemləri olanların orqanizmi D vitamininin mənimsənilməsini çətinləşdirir.
Şəfiqə Şəfa, Bizim.Media
