Azərbaycanın təklifi ilə reallaşan “3+3” platformasının ikinci iclası Tehranda reallaşdı. Görüş zamanı “3+3” formatında danışıqların yekunu üzrə xarici işlər nazirləri münaqişələrin sülh yolu ilə həllinin vacibliyini vurğulayaraq, növbəti görüşün Türkiyədə keçirilməsi barədə razılığa gəliblər.
Lakin təklif edilən platformada Gürcüstanın iştirak etməməsi layihənin “2+3” formatında da davam etdirilə biləcəyindən xəbər verir.
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Tehranda “3+3” formatında görüşünün nəticələrinə dair birgə BƏYANAT qəbul olunub
Bəs sözügedən layihə iştirakçı ölkələrə nə vəd edir?
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan Rusiya Etnik və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin elmi direktoru, tarix elmləri namizədi Anton Bredixin bildirib ki, Azərbaycan və Türkiyənin Avrasiya İqtisadi Birliyində yer almaması səbəbindən Rusiya “3+3” platformasının reallaşmasında ən maraqlı ölkələrdəndir.
Həmçinin lahiyənin reallaşması Rusiyanın son illər tətbiq edilən sanksiyalara qarşı iqtisadi dirçəlişini təmin edəcək:
“”3+3” platforması Rusiya üçün prinsipial məna daşıyır. Bu ölkələrdən Rusiya və Ermənistan Avrasiya İqtisadi birliyinin üzvləridir. Rəsmi Moskva Azərbaycan və Türkiyənin sözügedən təşkilata (Avrasiya İqtisadi Birliyinə) qoşulmasını çox istəyirdi.
Deyərdim ki, “3+3” platforması Gürcüstan və Rusiya arasında münasibətlərin normallaşdırılması və iki ölkə arasında iqtisadi inkişafın yaxşılaşdırılmasına da kömək edəcək. Həmçinin siyasi sabitləşmə mümkün ola bilər. Qarabağ müharibəsindən sonra proseslərin daha yaxşı olması üçün iqtisadi əlaqələr vacibdir. Düşünürəm ki, layihənin reallaşması həm də sülhə xidmət edir”.
“Gürcüstansız layihənin reallaşması xeyli vaxt apara bilər”
Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında Rusiya Xalq Təsərrüfatı və Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Sosial Elmlər İnstitutunun Siyasi və İctimai Kommunikasiyalar kafedrasının dosenti, iqtisadçı Nikolay Kulbaka isə qeyd edib ki, Gürcüstansız layihənin reallaşması xeyli vaxt apara bilər:
“Belə bir iqtisadi birliyin nə qədər tez reallaşacağını söyləmək çətindir. Prosesin sürətlə həyata keçirilməsinə çoxlu maneələr var. Əsas əngəllər münaqişənin davam edən şiddəti və altılığın üzvlərinə tətbiq edilən sanksiyalar və ölkələr arasında etibarlı uzunmüddətli razılaşmaların olmamasıdır. Bununla belə, heç bir şeyi qeyri-mümkün hesab etmək olmaz.
İnanmaq istərdim ki, belə bir iqtisadi birlik formalaşa bilər və bu, regionun inkişafına xidmət edəcək. Amma mənim fikrimcə, bu, indinin yox, növbəti onilliyin məsələsidir”.
“Əvvəlcə ölkələrin ikili əməkdaşlıqları inkişaf etdirilməlidir”
Rusiya Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun (FNEB) aparıcı analitiki, iqtisadçı İqor Uşkov isə “3+3” platformasının böyük layihə kimi reallaşması üçün öncə ikili iqtisadi əlaqələrin inkişaf etdirilməli olduğuna diqqət çəkib:
“Mən düşünürəm ki, ilk öncə iki tərəfli əməkdaşlıq haqqında düşünmək lazımdır. “3+3” platformasının reallaşması üçün ikili əməkdaşlıqlar inkişaf etdirilməlidir. Bunun üçün Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlər normallaşmalıdır. İqtisadi baxımdan da müxtəlif sahələr üzrə Türkiyə-Rusiya münasibətləri daha irəli səviyyəyə daşınmalıdırlar. Çünki hazırda Rusiya da, Türkiyə də böyük qaz layihələri üzərində işlər aparır.
Düzdür, bu layihə hazırda yavaş-yavaş işləsə də, ancaq "proyekt" ətrafında danışıqlar davam etdirilir. Tərəflər arasında elə layihələr də var ki, bu, Türkiyə üçün heç də sərfəli deyil. Rusiyanın əsas istəklərindən biri Bakı üzərindən İrana marşrut çəkməkdir. Yəni Rusiya buradan birbaşa Hind okeanına çıxış əldə etmək niyyətindədir.
Eyni zamanda region ölkələrini birləşdirən bir çox layihələr var. Ona görə də ikili münasibətlər tam həllini tapdıqdan sonra “3+3” platformasının reallaşması mümkün olacaq”.
Qeyd edək ki, Azərbaycanın təklif etdiyi altılıq platforma region ölkələrinin iqtisadi inkişafına xidmət edəcək mega layihə hesab edilir. Lakin altılı platformanın reallaşması həm də Zəngəzur dəhlizinin açılmasını labüd edir. Ümumilikdə isə “3+3” platformasının Türkiyədə baş tutması planlaşdırılan növbəti iclasında layihənin reallaşması üçün qaranlıq qalan məqamların da müzakirə ediləcəyi və Zəngəzur dəhlizinin açılması üçün Ermənistana konkret təkliflərin irəli sürüləcəyi gözlənilir.
Tehran Orucoğlu, Bizim.Media
