Din nəyə lazımdır?- Aysel Vəlizadə

Din nəyə lazımdır-Dini inancı olmayanlar həmişə bu sualı verirlər: Din olmasa insan olmaq olmur? Vicdanlı olmaq bəs etmir? Dindar olmaqla nə dəyişir?

Din əxlaqını yaşamaq fərqli anlayışdır. İnanc insanın geyimi, həyat tərzi (lüks və ya sadə həyat tərzi sürməsi), özünə müəyyən məhdudiyyətlər qoyması ilə ölçülən anlayış deyil. İnanclı, dindar olmaq son ilahi kitab olan Quranın öyrətdiyi gözəl əxlaqa yiyələnmək deməkdir. Bəs Quranın bizə öyrətdiyi əxlaq nə ilə seçilir? Quran bir insana sahib ola biləcəyi ən gözəl xüsusiyyətləri öyrədir. Gözəl əxlaqa aid bəzi Quran ayələri:

1. Qəzəbini boğmaq

O müttəqilər ki, bolluq zamanı da, qıtlıq zamanı da (Allah yolunda) xərcləyir, qəzəblərini boğur və insanları bağışlayırlar. (Ali-İmran surəsi, 134)

2. Səsini qaldırmamaq

Yerişində həddi gözlə, (danışanda) səsini alçalt. Çünki ən çirkin səs uzunqulaq səsidir. (Loğman surəsi, 19)

3. Æx8fn gözÉ™l üslubda danışmaq

Qullarıma de ki, ən gözəl sözləri danışsınlar. (İsra surəsi, 53)

4. Təmiz geyinmək və yemək

Geyimini təmiz saxla! Pis şeyləri tərk et! " (Müddəssir surəsi, 1-5)

"SizÉ™ ruzi olaraq verdiyimiz pak nemÉ™tlÉ™rdÉ™n yeyin!â€x9d (Æx8fraf surÉ™si, 160) 

5. Yalan danışmamaq

... yalan sözlərdən də çəkinin. (Həcc surəsi, 30)

6. Ana-ataya qarşı mərhəmətli olmaq

Biz insana ata-anasının qayğısına qalmağı tövsiyÉ™ etdik. (Æx8fhqaf surÉ™si, 15)

Biz insana ata-anasının qayğısına qalmağı əmr etdik. (Loğman surəsi ,14)

RÉ™bbin yalnız Ona ibadÉ™t etmÉ™yi vÉ™ ata-ana ilÉ™ yaxşı davranmağı buyurmuÅŸdur. Æx8fgÉ™r onların biri vÉ™ ya hÉ™r ikisi sÉ™nin yanında qocalıq yaşına dolarsa, onlara: "Uf!" belÉ™ demÉ™, üstlÉ™rinÉ™ qışqırma vÉ™ onlara xoÅŸ söz söylÉ™! (Ä°sra surÉ™si, 23)

7. Æx8fdalÉ™tli olmaq

Ey iman gətirənlər, hətta özünüzün, ya ata-ananızın, yaxud yaxınlarınızın ziyanına olsa belə, həmişə və tam şəkildə ədaləti bərqərar edin və Allaha görə şahidlik edin. (Nisa surəsi, 135)

Quranın gözÉ™l É™xlaqa aid hökmlÉ™rinin siyahısını uzatmaq mümkündür. YÉ™ni bir insan vicdanÉ™n öz davranışlarında gözÉ™l É™xlaq göstÉ™rÉ™ bilÉ™r. MÉ™sÉ™lÉ™n, É™trafındakı insanlara qarşı nÉ™zakÉ™tli davranar. Lakin Quran É™xlaqına baxanda sadÉ™cÉ™ nÉ™zakÉ™tli olmağın deyil, É™n gözÉ™l sözlü, É™n mÉ™rhÉ™mÉ™tli, É™n anlayışlı olmağın daha üstün olduÄŸunu görürük. 

MÉ™sÉ™lÉ™yÉ™ bir dÉ™ din olmayan yöndÉ™n baxaq. CahiliyyÉ™ cÉ™miyyÉ™tindÉ™ insanların sÉ™bri "sÉ™bir kasası daÅŸana kimiâ€x9ddir. Ä°ncÉ™ düşüncÉ™li, mülayim xarakterli olmaq axmaqlıqdır, gözÉ™l görünmÉ™k isÉ™ özünü kimÉ™sÉ™ göstÉ™rmÉ™kdir vÉ™ s... 

Bu məsələnin bir də darvinist, ateist-kommunist cəhəti var. Bəzi fikirlərə nəzər salaq:

1.İnsan inkişaf etmiş heyvan növüdür. Digər heyvanlardan yeganə fərqi isə içində olduğu şərtlərin onu bir az "əhlilləşdirməsidir". İnsanla heyvan arasında bundan başqa fərq yoxdur.

2. İstər təbiətdə, istərsə də insan cəmiyyətlərində dəyişməyən tək qayda "qarşıdurma"dır. Qarşıdurma bir-birilə üst-üstə düşən mənfəətlər səbəbindən yaranır. Qarşıdurma nəticəsində bir tərəfin məğlub olması, əzab çəkməsi, ölməsi çox təbii və hətta vacibdir.

3. Bu səbəbdən, inkişafın reallaşması, məsələn kommunistlərə görə "kommunist inqilab"ın yaşanması üçün çox sayda insanın ölməsi, əzab çəkməsi, işgəncəyə məruz qalması qaçınılmazdır və hətta lazımlıdır.

Leninin É™n böyük kömÉ™kçisi vÉ™ kommunist ideologiyanın nÉ™zÉ™riyyəçisi Trotski: Ä°nsan nÉ™dir? HÉ™lÉ™ tam ÅŸÉ™kildÉ™ mövcud olan canlı deyil. HÉ™lÉ™ bacarıqsız varlıqdır. Heyvan olaraq insan planlı ÅŸÉ™kildÉ™ deyil, spontan ÅŸÉ™kildÉ™ tÉ™kamülləşmiÅŸ vÉ™ onda bir çox ziddiyyÉ™tlÉ™r inkiÅŸaf etmiÅŸdir. (Orlando Figes, A People's Tragedy, A History Of The Russian Revolution, s. 734) 

Mussolini: Qadın boyun əyməlidir. Onun analiz gücü olsa da, sintez gücü yoxdur. Qadın nə vaxtsa arxitektura əsəri yaradıbmı? Məbəddən danışmıram, qadından daxma qurmasını istəyin, öhdəsindən gələ bilməyəcək. (Maria a. Macciocchi, Faşizmin Analizi , s. 126)

İnsana inkisaf etmiş heyvan kimi baxan bir düşüncədə isə hər hansı əxlaqi meyarlardan bəhs etmək mənasızdır.

Bu yazıda bÉ™hs etdiyim sırf Qurana É™saslanan gözÉ™l É™xlaqdır. Bura saxta hÉ™dislÉ™ri vÉ™ xurafatları daxil etmirÉ™m. Bizim yolgöstÉ™ricimiz Qurandır vÉ™ Quran É™xlaqını özündÉ™ É™n gözÉ™l ÅŸÉ™kildÉ™ É™ks etdirÉ™n son peyÄŸÉ™mbÉ™r hz.MuhammÉ™ddir (sÉ™v). Hansı ki, müşriklÉ™r belÉ™ É™manÉ™tlÉ™rini rahatlıqla ona tÉ™slim edir vÉ™ ona Æx8fmin deyirdilÉ™r. Æx8ftrafındakılara qarşı mÉ™rhÉ™mÉ™tlı davranışı bu ayÉ™dÉ™ É™n gözÉ™l ÅŸÉ™kildÉ™ tÉ™svir olunub:

Allahın mÉ™rhÉ™mÉ™ti sayÉ™sindÉ™ sÉ™n onlarla mülayim rÉ™ftar etdin. Æx8fgÉ™r sÉ™n kobud vÉ™ daÅŸ qÉ™lbli olsaydın, onlar hökmÉ™n sÉ™nin É™trafından dağılışardılar. SÉ™n onların günahından keç, (Allahdan) onların bağışlanmalarını dilÉ™ vÉ™ görÉ™cÉ™yin iÅŸlÉ™r barÉ™dÉ™ onlarla mÉ™slÉ™hÉ™tləş. (Ali-Ä°mran surÉ™si, 159)

Quran bizÉ™ É™n gözÉ™l É™xlaqı öyrÉ™dir, É™n gözÉ™l xüsusiyyÉ™tlÉ™rÉ™ sahib insan olmağı, tÉ™mizliyi, gözÉ™lliyi, bağışlamağı, mÉ™rhÉ™mÉ™ti vÉ™ sevgini öyrÉ™dir. 

Həqiqətən, bu Quran (insanları) ən doğru yola yönəldir ... (İsra surəsi, 9)