Son illərdə iş dünyasında ən mühüm dəyişikliklərdən biri insanlarla süni intellekt arasında əməkdaşlığın yaranmasıdır. “Hibrid iş modeli” adlanan bu əməkdaşlığın məqsədi əslində çoxlarının narahat olduğu kimi “insan əməyini tam əvəzlənməsi” deyil, əksinə, onun işin daha da məhsuldar olmasıdır.
Burada əsas məqamlardan biri odur ki, insan müdaxiləsi olmadan süni intellektin yaratdığı əsərlərdə yaradıcılıq meyarı ödənildiyinə görə sərbəst əsər hesab edilir. Amma insan müdaxiləsi ilə yaradılan əsərlər üzərində müəlliflik hüququ bilavasitə şəxsə aiddir. Bu zaman süni intellektin istinadsız hazırladığı materialları ayrı-ayrı şəxslər istifadə edir, nəticədə konkret yaradıcı şəxsin müəllif hüquqları pozulmuş olur.
Belə olan halda süni intellekt materiallardan icazəsiz istifadə edərsə, müəllif hüquqlarının pozulduğuna görə məhkəməyə verilə bilərmi?
Məsələyə münasibət bildirən hüquqşünas Ramil Süleymanov Bizim.Media-ya açıqladı ki, ümumiyyətlə Azərbaycanda süni intellekt anlayışı ciddi şəkildə tətbiq olunmur.
“Baxmayaraq ki, Qərb dövlətlərində, hətta qonşu ölkələrdə süni intellektlə bağlı məsələyə artıq kifayət qədər aydınlıq gətirilib: süni intellektdən istifadə edənlərin cəzaları, mülki məsuliyyəti qanunvericilikdə təsbit olunub, amma Azərbaycan Respublikasında bununla bağlı hansısa dəyişiklilər və ya əlavələr edilməyib. Ümumiyyətlə bununla bağlı müzakirələr aparılmır”
Hüquqşünas diqqətə çatdırdı ki, Fransa, Almaniya, İngiltərə hətta Türkiyədə süni intellektdən istifadə etməklə müxtəlif elmi məqalələr yazılmasında köməklik alan şəxslər barəsində aldatma ilə bağlı cinayət məcəlləsinə, o cümlədən mülki məsuliyyətlərin formalaşmasını təşkil edən qanunvericiliyə bir sıra əlavələr olunub və bununla bağlı artıq bir neçə məhkəmə iclasları da keçilib. Azərbaycanda isə süni intellektin hüququ statusu müəyyən olunmayıb.
“Ona görə də əsərlərini internet portallarına yükləyən şəxslər həm daxili qanunvericiliyə əsasən, həm də beynəlxalq qanunvericiliklə öz müəllif hüquqlarının müdafiəsini təşkil edə bilmirlərsə, bununla bağlı müvafiq sertifikat ala bilməyiblərsə, o zaman bu məsələ artıq onların zərərinə olacaq.
Süni intellekt onsuz da internet resursları üzərindən hərəkət edir, ora yüklənən materiallardan istifadə edir. Əgər süni intellekt müəllif hüquqlarını pozmaqla məlumat təqdim edərsə, bu zaman onu təsis edən hüquqi və fiziki şəxlərin məsuliyyəti müəyyən olunacaq.
Təqdim etdiyi materiallarda müəllif hüquqlarına sayğıyla yanaşacaqsa, mənbəyə istinad edəcəksə, burada hər hansl məsuliyyətdən söhbət gedə bilməz”.
Şəfiqə Şəfa, Bizim Media
