Ötən əsrin sonlarında SSRİ-nin müxtəlif bölgələrində milli-azadlıq hərəkatları başladı. Bu hərakatla paralel etnik zəmində təxribatlara da rəvac verildi. Maraqlıdır ki, bu tip hadisələr əsasən SSRİ-nin sərhəd bölgələrində baş verirdi. Təbii ki, bu proseslər təsadüfi deyildi və vahid mərkəzdən idarə olunurdu.
Bu mərkəz isə Qərb idi...
Əzəli rəqiblərini-SSRİ-ni sıradan çıxarmaq istəyən ABŞ və Avropa dövlətləri bəzi ekstremist qüvvələrdən istifadə etdi. Ekstremist qüvvə deyəndə isə təbii ki, ilk yada düşən ermənilər olur. Çünki ermənilər tarix boyu fürsətçillikləri ilə seçiliblər. Tarixin istənilən gərgin dönəmində ermənilər həddən ziyadə aktivləşib, böyük güclərin dəstəyi ilə xəstə iddialarını reallaşdırmağa çalışıblar.
Məsələn, Birinci Dünya Müharibəsindən sonra ermənilər qədim Azərbaycan torpaqlarında tarixdə ilk Ermənistan dövlətini yaratdılar. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra isə 250 mindən artıq azərbaycanlının qədim Azərbaycan- indiki Ermənistan ərazisindən deportasiyasına nail oldular.
SSRİ-də separatizmin alovlanmasında erməni faktoru
Nəhayət, ötən əsrin 80-ci illərinin sonundan başlayaraq ermənilər Azərbaycan torpaqları hesabına Ermənistanın ərazisini bir qədər də böyütmək istədilər. Təbii ki, bu məsələdə ermənilərin ən böyük havadarı və himayədarı Qərb oldu. Qərb SSRİ-nin dağıdılması üçün etnik münaqişələrdən məharətlə istifadə etdi.
Hətta Qərb ermənilərə o qədər meydan verdi ki, xəstə təxəyüllü ultramillətçilər “dənizdən-dənizə Böyük Ermənistan” eşqinə düşdülər.
Qərb 90-cı illərdə ermənilərə böyük maddi və informasiya dəstəyi verirdi. O zamanlar Aqanbekyan, Balayan və digərləri üçün Qərbin istənilən populyar nəşrinə çıxış imkanı yaradılmışdı. Üstəlik, Melkonyan kimi bir sıra terrorçular da məhz Qərb ölkələri tərəfindən Qarabağa münaqişəni daha da qızışdırmaq üçün göndərilmişdilər.
Amma Qərb ermənilərin böyük iddiasına “stop” qoydu.
Çünki Qərbə zəif və dilənçi Ermənistan lazımdır. Qərb məhz bu cür Ermənistandan daha rahatlıqla istifadə edə bilir. Məsələn, ötən əsrdə Fransa erməniləri qızışdırırdı ki, türklərin onlara qarşı soyqırım törətməsini davamlı şəkildə irəli sürsünlər. O zaman da, bu zaman da Fransa hökuməti iddia edir ki, 1915-ci il hadisələri ilə bağlı onlarda tarixi sənədlər var. Baxmayaraq ki, Türkiyə və digər dövlətlər zaman-zaman Fransadan tələb edib ki, “tarixi faklar”ı ortaya qoysun, hamıya əlçatan etsin.
Lakin rəsmi Paris hər dəfə müxtəlif bəhanələrlə bu haqlı tələblərin icrasından boyun qaçırıb. Çünki fransızlar yalan danışır. Onların əlində heç bir fakt yoxdur. Sadəcə erməniləri idarə etmək üçün bu cür yalan iddialardan istifadə edirlər.
Tarix təkrar olunur
Qərb bu gün də Ermənistandan maşa kimi istifadə edir. Cənubi Qafqazda sabitliyi pozmaq və regional güc balansını öz xeyrinə dəyişmək üçün Qərb Ermənistandan istifadə edir. Bunun üçün də Ermənistana müxtəlif vədlər verir. Hətta onu da deyirlər ki, lazım gəlsə, NATO əsgərləri gəlib Ermənistanda ruslara və türklərə qarşı vuruşar.
Bu Ermənistan dövlətinin maraqlarına cavab verməsə də Nikol Paşinyan iqtidarının işinə yarayır. Paşinyanın komandası bu yolla bir qədər də hakimiyyətdə qalmaq istəyir. Ona görə də bu gün Paşinyan məmnuniyyətlə Qərbin şərtlərinə boyun əyir. Baxmayaraq ki, Qərb bölgəyə müharibə, münaqişə gətirmək istəyir.
Çünki Ukraynadakı uğursuzluğu unutdurmaq üçün Qərb yeni münaqişə ocağı yaratmaq fikrindədir. Regionda yeni münaqişə ocağı həm də Qərbin işinə ona görə yarayır ki, əsas hədəf Rusiyadır. Çünki Rusiyanın Ermənistanda hərbi bazaları var. Qərb də çalışır ki, bu hərbi bazalar Ermənistandan çıxarılsın və onlar NATO bazaları ilə əvəz olunsun.
Qərbin bu istəyi qansız-qadasız reallaşa bilməz.
Bütün təhlillərin və paralellərin yekunu göstərir ki, Qərb Ermənistana gəlsə, anındaca qanlı müharibə başlayacaq. Amma Ermənistan siyasi hakimiyyəti bunun fərqindən olsa da başladıqları oyunu maksimum dərəcədə uzun müddətə davam etmək istəyir. Rəsmi İrəvan Moskvadan müəyyən umacaqları olduğu üçün Qərblə separat danışıq aparır. Paşinyanın Rusiyadan əsas istəyi onun siyasi hakimiyyətinin toxunulmazlığıdır. İkinci tələbsə Rusiyadan əvvəlki illərdəki iqtisadi yardımların bərpasıdır.
Bunu Rusiya da bilir. Amma Rusiya hələki təmkin göstərir. Çünki Kreml Paşinyanla bazarlıq etmək fikrindən çox-çox uzaqdır.
Lakin Moskvanın susqunluğu uzun müddətli olmayacaq.
Bəzi ekspertlər yaxın zamanda Rusiyanın hərəkətə keçəcəyini deyir. Bu məsələdə isə hərəkətverici amil 5 aprel Brüssel görüşünün nəticələri ola bilər. Bu tarixdə Brüsseldə Nikol Paşinyan ABŞ dövlət katibi Antoni Blinkenlə və Aİ prezidenti ilə görüşəcək. Hətta görüşdən sonra hansısa paktın imzalanacağı deyilir.
Əgər bu deyilənlər baş versə, onda aprelin 6-dan başlayaraq təkcə Ermənistanda yox, bütövlükdə Cənubi Qafqazda qorxunc hadisələr cərəyanı edəcək.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media
